فوریه ۱۹۱۷ - آناتومی یک انقلاب

تاریخ به عنوان یک کل و بویژه تاریخ انقلاب، همیشه در محتوا، غنی تر، متنوع تر، در کاراکتر چند شکلی تر، پر جنب و جوش تر و هوشمندانه تر از آنیست که حتی بهترین احزاب تصور کرده اند ... لنین (۱)

اول، رویداد نگاری ...

۲۳ فوریه ۱۹۱۷

یک قرن پیش، در روز جهانی زن ( ۲۳ فوریه طبق تاریخ قدیم / ۸ مارس طبق تاریخ جدید ) سال ۱۹۱۷، زنان کارگر از هر دو خانه و کارخانه به خیابانهای پتروگراد ریختند. پنج روز اعتصاب، تظاهرات و بیش از ۱۳۰۰ کشته، قصر تزار را از هم پاشید. در این حوادث، صدها هزار نفر از مردان نیز در آن شرکت کردند، اما

« در اکثر موارد، این زنان و در درجه اول زنان کارگر از کارخانه های نساجی بودند که این آکسیون ها را شروع کردند. » (۲)

در آغاز فوریه، زمانی که تنها نیمی از مواد غذایی درخواستی به پتروگراد رسید و عرضه نان در بازار با اختلال روبرو شد، دیگر کارد به استخوان زنان کارگر رسیده بود.

« در مقابل مغازه ها و نانوایی ها صف های طولانی کشیده شده بود. زمستان طاقت فرسا و بی سابقه، حضور خود را اعلام کرده و خیابان ها را با یخ و روی سقف خانه ها، پیاده رو ها و پل های شهر را از برف پوشانده بود. لرزان از سرما، جوانان ژنده پوش، زنان و مردان پیر، بعد از ساعت ها منتظر نان، اغلب با دست خالی به خانه خود میرفتند. کمبود غذا، جوش و خروش ِ حتی بیشتری را در میان توده ها برانگیخت. در طول صف، آنها راجع به کمبود نان و اینکه چرا قیمت آن کماکان افزایش مییابد، بحث و گفتگو میکردند؛ آنها میخواستند بدانند که مسئول بدبختی مردم کیست و چه نیازی به جنگ بود. اوكرانا ( اداره حراست از نظم و امنیت عمومی ) پتروگراد چنین اظهار نظر کرد که در روزهای شدید بحرانی، تاثیر صف ها، به همان اندازه جلسات انقلابی و دهها هزار اعلامیه انقلابی بود. « خیابان ها به باشگاه های سیاسی تبدیل شده بودند. » (۳)

جنگ این شرایط را به ویژه برای زنان بسیار سخت کرده بود. بسیاری از آنها پس از آنکه مردانشان به جبهه فرستاده شدند، مجبور شدند که در صنایع جنگی با ساعت های کار طولانی استخدام شوند و کماکان از کودکان خود نیز پرستاری کنند، وقت آزاد کمی هم که مانده بود، آنرا در صف های طولانی نان و نفت سفید صرف کنند. موضوع نان، جرقه ای بود برای روشن کردن آتش خشم غیر قابل کنترل. چند روز قبل از روز جهانی زنان، نانواها از کار اخراج و مغازه های نانوایی سنگسار شده بودند، اما آنچه این شورش نان را به چیزی بیش از آن تبدیل کرد، این بود که زنان کارگر (به همراهی برخی از مردان)، جلسات توده ای « طوفانی» را برگزار کرده و تصمیم گرفتند که آن روز را نه صرفا با تظاهرات بلکه با اعتصاب نیز، جشن بگیرند. پس از تصمیم برای تعطیلی کار در یکی از کارخانه ها، آنوقت به سایر کارخانه ها رفته و گاهی اوقات با پرتاب سنگ به پنجره ها، توجه دیگر کارگران را بسوی خود جلب کردند. مردان و زنان از کارخانه ها برای شرکت در تظاهرات به بیرون ریختند. گفته شده که در آنروز بین ۸۰،۰۰۰ تا ۱۲۰،۰۰۰ کارگر، اکثریت قریب به اتفاق آنها، زنان، دست به اعتصاب زده و خواستار نان، صلح و پایان تزاریسم شدند. (۴)

« کارگران به سرعت قطارهای شهری را متوقف کردند، رانندگان آنها را وادار به توقف کرده و سویچ ها و دستگاه های عملیاتی آنها را با خود بردند، مسافران را از واگن ها خارج کرده و واگن ها را با فریاد « هورا! » واژگون کردند و به پیش رفتند ... کارگران در خیابان های شهر با خلق و خوی مبارزه جویانه و هلهله شادی، به راهپیمایی دست زدند، سرود مارسییز ( La Marseillaise ) و آواز وارشویانکا ( Varshavianka ) و دیگر آهنگ های انقلابی را خواندند « رفقا، شجاعانه به پیش » . همانطور که به پیش میرفتند، تظاهرات به تریبون زنده سخنرانان تبدیل میشد. سخنرانان که برای مبارزه بر ضد جنگ و ضد سلطنت فراخوان میدادند روی شانه تظاهرکنندگان حمل میشدند. پرچم های قرمز اینجا و آنجا بر بالای سر جمعیت تکان میخورد. انقلاب شروع شده بود. » (۵)

طبقات دارا خیلی زود از اوضاع آگاه شدند. در پتروگراد، کارخانه ها در حومه واقع شده بودند، اما بعضی از آنها تا مرکز شهر فاصله زیادی نداشتد. این کارخانه ها در کنار رودخانه نوا، طرف مقابل قلب اداری شهر در ویبورگ، سمت پتروگراد و جزیره واسیلیوسکی قرار داشتند. بقیه کارخانه ها دورتر به سمت جنوب (مانند کارخانه معروف پوتیلوف،در منطقه ناروا) و در قسمت شرقی مرکز شهر، واقع شده بودند. به هر حال، از تظاهرات های مختلف در این مناطق، فریادها به هوا خواست که باید به طرف « نوسکی » راهپیمایی کرد. در کنار و اطراف بلوار بزرگ نوسکی، تمامی مقرهای اصلی دولت تزاری قرار داشتند. در اینجا و در بسیاری از حوادث چند روز آینده، سنت های مبارزاتی کارگران، سهم خود را ایفا کردند. اینجا در نوسکی کنار کلیسای بزرگ کازان بود که نارودنیکها (پوپولیست ها) تظاهرات سال ۱۸۷۶ را سازمان داده بودند. بعد از آن، اینجا به یک نقطه کانونی برای برگزاری جلسات تبدیل شده بود و به همین ترتیب، در سال ۱۹۱۷، کارگران یک بار دیگر در میدان کلیسای بزرگ کازان، جمع شدند. برای جلوگیری از پیوستن سایرین از آنطرف رودخانه به راهپیمایی در «نوسکی»، نیروهای نظامی و پلیس پل ها را بستند، به خصوص پل استراتژیک لیتنیی که به ویبرگ (دژ محکم بلشویکی، که برای مبارزه جویی اش معروف بود ) منجر میشد. با این حال، به دلیل شدت سرمای زمستان، یخ زدگی رودخانه نوا بسیار ضخیم بود، کارگرانی که نتوانستند از گشت های پلیس در پل بگذرند، به سادگی از روی یخ به این طرف رودخانه گذر کردند.

در اقدام به اعتصاب، کارگران زن در برابر رهنمود های تمامی سازمان های سیاسی قد علم کردند که می‌خواستند این سالگرد سوسیالیستی را مثل سالهای پیش به تظاهرات رسمی علیه جنگ محدود کنند. (۶) کارگر کیوروف از کمیته منطقه ویبورگ حزب بلشویک بعدا توصیه برای حفظ آرامش را اینچنین توجیه کرد .

« ما برآمد توفان را می توانستیم احساس کنیم، اما هیچ کس نمی توانست تعیین کند که این امر چگونه خود را بروز خواهد داد. احساسات ِ قویاً برانگیخته شده توده ها، کمیته منطقه را مجبور کرد که شوراندن توده ها را متوقف و به فراخوان مستقیم برای اعتصاب و مانند آنها پایان داده و در تظاهرات های آینده در درجه اول به حفظ نظم و انضباط و خویشتنداری توجه کند. » (۷)

این نظر همه بلشویک ها نبود. اگرچه الکساندر شلیاپنیکف، کارگر بخش مهندسی و سازمانده پیشرو بلشویکی در پتروگراد، موافق مواضع کایوروف بود و قبلا لنین را (در تبعید سوئیس) از آن مطلع کرده بود که

« از خارکف گزارش شده است که ... موضع بعضی از رفقا اینست که ما در عصر انقلاب اجتماعی زندگی می کنیم »

تمامی شواهد هم دال بر این نظر بود که از ماه آگوست سال ۱۹۱۶، موج اعتصابات یکی پس از دیگری در حال گسترش بوده است. در این مقطع بود که بدلیل وجود جنگ، یک جنبش اعتصاب سیاسی، بخاطر کمبود حاد مواد غذایی و افزایش قیمت ها بطور جدی و با حرارت آغاز شد. از این پس، « سه چهارم از اعتصابات بین ماه های سپتامبر سال ۱۹۱۶ و فوریه ۱۹۱۷ ابراز مخالفت سیاسی با حکومت مطلقه و جنگ بودند » (۹) به عنوان پیش درآمد از آن چیزهایی که در شرف وقوع بود، سربازان هنگ پیاده نظام ۱۸۱ که در ویبورگ مستقر شده بودند ( و در نتیجه، برای تبلیغ و ترویج چپ های سوسیال رولوسیونرها و بلشویکها، آماج آسانی شدند) در راهپیمایی ۱۷ اکتبر بسوی ایستگاه فنلاند، به کارگران پیوستند. به طور مشابه، وقتی خبر امکان اعدام ملوانان انقلابی کرونشتات رسید، ۷۷ کارخانه دست به اعتصاب زدند و دولت مجبور به عقب نشینی شد.

با هر مناسبتی که ضروت برگزاری بزرگداشت ایجاد میشد، خاطرات کارگران، با برپائی اعتصابات و تظاهرات، زنده میشد. در ۹ ژانویه ۱۹۱۷، در سالگرد یکشنبه خونین ۱۹۰۵، تعداد ۱۰۹ محل کار در اعتصاب بودند (۱۱) از آن پس، حتی شایعه پخش اعلامیه بلشویک ها، برای جرقه زدن اعتصاب، کافی بود. با مشاهده این رادیکالیسم، طرفداران جنگ ( « دفاع گرایان » ) در گروه کارگری در کمیته صنایع جنگی ( که در سال ۱۹۱۵ برای بهبود تدارکات جنگ راه اندازی شده بود ) مجبور شدند که به کارگران اصرار کنند تا درحمایت از یک وزارتخانه جدید، اعتصاب کنند. پس از آن، ۱۱ نفر از این گروه کارگری، دستگیر شدند، در عرض یک هفته، در تاریخ۲۲ فوریه، اعتصاب بزرگ کارخانه پاتیلف، باعث تحریک سرمایه داران برای بیرون نگهداشتن کارگران از کارخانه شد. این اعتصاب، انگیزه برگزاری تظاهرات روز جهانی زن را برای روز بعد، دوچندان کرد، آنچنان که این تظاهرات جنبشی را ایجاد کرد که در کمتر از یک هفته، بتواند وجود قرن ها تزاریسم را از صحنه جارو کند.

با این حال بلشویکها در پتروگراد، علی رغم اینکه در میان تمام احزاب انقلابی و گروه ها در پایتخت، بهترین و سازمان یافته ترین بودند، در ابتدا با آنچه در حال وقوع بود، پیوند نخوردند. آنها فکر می کردند که خشم نهفته کارگران، در چند ماه آینده به یک خیزش تمام عیار منجر نخواهد شد و تاریخ ایده آل برای آن، سالگرد بزرگ بعدی کارگران، در اول ماه مه خواهد بود. در این میان آنها احساس میکردند که نباید مبلغ چیزی باشند که ممکن است در نیمه راه خاموش شود. آنها به عواقب ناشی از یک شکست فکر میکردند که جنبش انقلابی را به عقب خواهد راند. حرکت خودجوش طبقه کارگر، که به پایان صبر و شکیبایی خود رسیده بود، تمامی آن محتاط بودن ها را بکنار زد.

جالب اینجاست که این احتیاط انقلابیون، ممکن است به رشد جنبش در آن روز اول، کمک کرده باشد. این واقعیت که دولت از اصرار به احتیاط انقلابیون، آگاه بود، ( اوكرانا در همه سازمان های سیاسی عمیقا نفوذ کرده بود) بدان معنی بود که نیروهای سرکوب نیز قدرت جنبش در روز جهانی زن را دست کم گرفته بودند. در سالگردهای سنتی کارگری قبلی، مثل برنامه ۹ ژانویه، رژیم از طریق جاسوسان خود از نقشه های انقلابیون اطلاع پیدا میکرد. آنها حتی می دانستند که اعتصابات قرار است که تا کی ادامه یابد. در ۲۳ فوریه، داستان طور دیگری بود. ژنرال بالک فرماندار شهر پتروگراد، بعدا پذیرفت که « در اوایل روز ۲۳ فوریه، وقتی که اعتصاب نیمی از کارخانه ها را فرا گرفت، من هیچ ایده ای نداشتم که این اتفاق خواهد افتاد. این جنبش ما را شگفت زده کرد. هیچ کدام از واحدهای پلیس در خیابان ها نبود. من همیشه واحدهای در دسترس را احضار میکردم، پلیس سواره، ژاندارم و سواره نظام » (۱۲)

این واحدها به طرز وحشیانه با شلاق و باتوم به تظاهرکنندگان حمله کردند. ۲۳ نفر دستگیر شدند اما به کسی شلیک نشد. این یک سیاست آگاهانه از طرف فرمانده نظامی منطقه پتروگراد، ژنرال خابالف بود. به نظر می رسید که برخی از اعضای طبقه حاکم تزاری از سال ۱۹۰۵ درس گرفته باشند. اگرچه اتفاق ۲۳ فوریه، غافلگیرشان کرد، اما خابالف قبلا نقشه های احتمالی خود را برای مقابله با «ناآرامی ها» که رژیم مدتها انتظار آنرا داشت، کشیده بود. بعدها خابالف به خاطر عدم « قاطعیت» توسط دیگر سلطنت طلبان مورد انتقاد قرار گرفت(به عنوان مثال بخاطر شلیک نکردن از روز اول بسوی تظاهرکنندگان )، اما طرح او به عنوان یک سیاست سرکوب تصاعدی و دوره ای بد عمل نکرد. ایده این بود که پلیس (با واحد های سوارکار ) در روز اول، بدون آتش گشودن بسوی تظاهرکنندگان، به تنهایی با « اغتشاشات »برخورد کند. در عوض آنها، با هر گروهی از کارگران که روبرو شدند، با استفاده از باطوم و شلاق و شکستن جمجمه ها و لت و پار کردن بدن ها، سعی کردند که آنها را پراکنده کنند. اما کارگران پس از فرار، در جاهای دیگر دوباره جمع میشدند، بهرحال تظاهرات و جلسات خیابانی، نسبتا پراکنده باقی ماندند. در پایان روز بین المللی زنان، خابالف می توانست بخاطر اینکه همه چیز به خوبی پیش رفته بود، به خود تبریک بگوید. چند پلیس به شدت زخمی شده بودند، اما از آنجائیکه این فقط یک طغیان « خود جوش » بود، آرامش باید به زودی اعاده میشد. اقدامات پیشگیرانه چند روز قبل او، که شامل تخریب چاپخانه بلشویک ها و دستگیری بسیاری از انقلابیون بود، باید عدم توان بهره برداری از خشم آنروز را، برای همگان مسلم میکرد.

البته این چیزی بود که او فکر میکرد. در حالی که طبقه حاکمه داشت بخاطر خلاصی از اوضاع، نفس راحتی میکشید، بلشویکها به ارزیابی مجدد موقعیت خود دست زدند. در جلسات منطقه ویبورگ، آن شب تصمیم گرفتند که در صورت ادامه جنبش، نقش فعالتری در گسترش آن ایفا کنند. طبق گفته شلیاپنیکف، در خاطرات خود از روزهای ماه فوریه،

« ما جنبشی را که در ۲۳ فوریه شروع شد، به عنوان آغاز یک حمله مصمم بر تخت تزاری مد نظر نداشتیم. اما ما شرایط عینی را در نظر گرفتیم. موقعیت اقتصادی کارگران به شدت بدتر شده بود، مردم از جنگ ناراضی بودند، بورژوازی نیز از عدم پیروزی در جنگ ناخوشنود، و همچنین ویرانی کامل اقتصادی، تشدید یافته بود و واکنش ها شدید بودند و در نتیجه ما پذیرفتیم که ممکن است حتی از چنین باد ناچیزی، طوفان انقلابی بپا خیزد. بنابراین ما جنبش ۲۳ فوریه را با مراقبت و توجه شدید تحت نظر گرفتیم و همه سازمان ها را به منظور توسعه جنبش بسیج کردیم، نه برای محدود کردن آن به یک دوره محدود، آنطوریکه در آن زمان رایج بود. » (۱۳)

در این مقطع زمانی، تنها ۳۰۰۰ بلشویک در پتروگراد بود، اما کاراکتر اجتماعی سازمان، عمدتا خصلت کارگری داشت. توافق شد که بلشویکها به سر کار بروند و در هر کجا که توانستند، کارگران را به خیابان ها برگردانند. به نظر می رسد که برخی از آنارشیست ها و گروه های بین منطقه ای ( مزهرایونستی ) گروه سوسیال دموکرات هایی که تروتسکی ( که آنموقع در ایالات متحده در تبعید بود ) به آنها تعلق داشت، تصمیم گیری های مشابهی گرفته باشند. با این حال پویایی واقعی جنبش در این نقطه، نه از بخش های نسبتا کوچک سیاسی سازمان یافته طبقه، بلکه از خود توده عظیم کارگران شکل گرفت. وجود انقلابیون، به ویژه بلشویکها، در این جنبش مهم بود اما هدایت گر آن نبود، به جز این واقعیت که که آنها در داخل گسترده تر طبقه کارگر، طولانی کار کرده بودند.

از اعتراض تا به قیام

در روز جمعه ۲۴ فوریه (۹ مارس) اعتصابات آنچنان متهورانه توسعه یافت که آنها را از یک اعتراض به یک قیام تبدیل کرد. کارگران به محل کار خود رفتند اما صرفا برای برگزاری جلسات توده ای سیاسی که مانند قبل تصمیم به ادامه اعتصاب و تظاهرات گرفتند. با این همه، حالا بسیاری دیگر از کارخانه ها و ۲۰۰،۰۰۰ کارگر درگیر این اعتصابات شده بودند. مبارزه جدی با پلیس و نیروهای سوار کار، حالا همه خیابانهای شهر را پوشانده بود.

اگر زنان کارگر در روز نخست راه را گشوده بودند، حالا روز دوم، نوبت عناصر جوان (مرد و زن) بود که منادی اقدامات جسورانه باشند.

« قبل از انقلاب، کارگران جوان مترقی، به کارهای زیرزمینی پرداخته، خود را در محافل مطالعه در گیر و به توزیع جزوه پرداخته و در اعتصابات شرکت کرده بودند. حالا ... آنها در صف مقدم تظاهر کنندگان به راهپیمایی پرداختند، در تظاهرات حضور پیدا کردند و با پلیس درگیر شدند ... آنها اولین کسانی بودند که نزدیک شدن نیروهای نظامی و پلیس را به اطلاع کارگران میرساندند، و به آنها اطلاع میدادند که برای تظاهرات در کجا باید جمع شوند، برای آینده چه تظاهراتی برنامه ریزی شده بود و غیره. کارگران جوان برای جلوگیری از بازگشت به سر کار، در بیرون کارخانه ها دست به تحصن زدند. پلیس در ۲۴ فوریه گزارش داد که جمعیت عمدتا متشکل از کارگران جوان، قطار های شهری را متوقف کردند، ترانه های انقلابی خواندند و به پلیس تکه های یخ، پیچ و مهره و اشیاء دیگر پرتاب کردند . » (۱۴)

قهرمانیهای با شکوه اما اگر در نهایت، مثل سال ۱۹۰۵، نیروهای نظامی به رژیم وفادار میماندند، محکوم به شکست میبود. کارگران حوادث دسامبر سال ۱۹۰۵ را فراموش نکرده بودند که چگونه هنگ سمیونوفسکی با حمله بر علیه سنگربندی های محلات کارگری مسکو، کار انقلاب را تمام کرد. از نقطه نظر کارگران، کاملا ضروری بود که آنها موفق به جذب حداقل بخشی از پادگان های پتروگراد بسوی خود شوند.

روند برخورد ملایم به صورت جدی در ۲۴ فوریه شروع شد. اگر چه بیشتر قزاقهای گمارده شده، در ابتدا آنچه به آنها گفته شده بود را انجام دادند، با این وجود در یک یا دو مکان، نوعی از اخوت و برادری یا دقیق تر، « خواهری »، اتفاق افتاد. دوباره به طور عمده، این زنان بودند که بطرف سربازان رفته، سرنیزه آن‌ها را گرفته و در مورد نداشتن نان با آنها صحبت کردند و در مورد اینکه مردان آنها نیز در جبهه بوده و غیره به آنها توضیح دادند، هدف آنها شرمگین کردن سربازان راجع به نقششان در این ماجرا بود.

کارییوف کارگر بلشویک، شروع فروپاشی پشتیبانی سربازان از رژیم را به یاد می آورد. در خیابان بولشوی سمپسنیوسکی پروسپکت (در ویبورگ)

« قزاقها خود را در شصت یا هفتاد پائی مقابل تظاهرات بصف کردند ... با سوت افسر نگهبان، قزاقها، شمشیر های برهنه خود را به روی ستون غیر مسلح و کاملا بی دفاع ما کشیدند ... راه خود را به زور و با اسب ها باز کردند، چشمانشان را خون گرفته بود، افسران اولین کسانی بودند که به میان جمعیت زدند و قزاقها به تاخت در پشت سر آنها ... اما با شادی! قزاقها ستون خود رادر روزنه ایکه افسران ایجاد کرده بودند، جا انداختند. برخی از آنها لبخند میزدند، در واقع یکی از آنها به کارگران چشمک زد ... و فریاد « هورا » برای قزاقها از سینه هزاران نفر بلند شد. » (۱۵)

در میدان زنامنسکایا، یک مرکز تجمع دیگر سنتی در نوسکی، (بعدا نامش تغییر کرد و امروز هنوز بعنوان « میدان قیام » شناخته میشود)، پلیس با بارانی از سنگ و چوب از طرف یکی از بزرگترین گردهمایی‌ها مورد استقبال قرار گرفت. قزاقها، از سوی دیگر، با فریادهای « هورا» مورد تشویق قرار گرفتند و آنها نیز با سر خم کردن خود بسوی جمعیت، واکنش نشان دادند. بدنبال آن تجمع سیاسی توده ای شکل گرفت که در آن سخنرانان یکی بعد از دیگری خواستار سرنگونی تزاریسم و پایان دادن به جنگ شدند. با این حال، حوادث این چنینی که که در آن نیروهای رژیم بسوی تظاهرکنندگان حمله نکنند در روز دوم، نادر بود. در جاهای دیگر، در اذیت و آزار و ضرب و شتم کارگران، قزاقها به کمک پلیس شتافتند.

این تلاش ها برای سرکوب جنبش شکست خورد و در روز شنبه ۲۵ فوریه تعداد اعتصابیون به ۳۰۰،۰۰۰ نفر رسید. تعداد بیشتر و بیشتری تلاش میکردند که خود را به مکان های تجمع بزرگتر در نوسکی برسانند و در همان حال نیروهای بیشتری از پلیس و سرباز برای متوقف کردن آنها بسیج شده بودند. استراتژی کارگران کماکان بصورت قبل باقی ماند. به پلیس منفور حمله میشد، اما تا حد امکان از درگیری با سربازان اجتناب میشد. اما همه اینها باعث نشد که هنگ سواره نهم رزرو نظام، نه نفر از کارگران را بر روی پله های پتروگراد شهر دوما در نوسکی بضرب گلوله نکشد. در جاهای دیگر، نظم و انضباط پادگان های پتروگراد در حال از بین رفتن بود.

« با این حال، در بسیاری از موارد، سربازان و قزاقها منفعل بودند و پلیس را در حمله به مردم که ارتش تزاری را وادار به بیطرفی کرده بودند، تنها گذاشتند. کارگران مرد و زن، تفنگ هایی را که بطراف شان نشانه گرفته شده بودند را گرفته و با التماس از سربازان میخواستند که از مردم حمایت کنند. اقدامات کارگران، سربازان و قزاقها را آشفته و صفوف آنها را بهم زده بود. شلیک اسلحه هایی که بسوی مردم نشانه رفته بودند، متوقف شدند. در برخی موارد، سربازان و قزاقها غیرمستقیم به تظاهرکنندگان کارگر و سربازانی که در واقع به آنها پیوسته بودند کمک رساندند. دستگیری چنین سربازانی که با کمک جمعیت پنهان شده بودند بسیار سخت بود. » (۱۶)

این یک گام مهم بود چرا که توده کارگران اعتماد به نفس بیشتری پیدا کرده بودند که ارتش بطرف آنها خواهد آمد، این به معنای جرأت بیشتر برای مقابله با پلیس بود. دستگیری و زندانی کردن تظاهرکنندگان برای پلیس سخت تر شده بود چرا که اغلب کارگران مقاومت کرده و با مبارزه، رفقای خود را آزاد میکردند. اعتصابات و تظاهرات به سمت قیام عمومی در حال حرکت بود. حالا خواسته نان نسبت به مطالبه پایان تزاریسم به امر ثانویه تبدیل شده بود. برای رژیم اوضاع بدتر از قبل شد وقتیکه این مطالبه، از طرف دانش آموزان نیز حمایت شد که دست به اعتصاب زدند، حالا حتی مغازه داران نیز به تظاهرات کارگران پیوستند.

برخورد سرنوشت ساز در شب ۲۵ فوریه فرا رسید زمانی که تلگراف معروف تزار به خابالف ارسال شد.

« من فرمان میدهم که باید هرج و مرج و بی نظمی فردا در پایتخت، پایان یابد. در زمان جنگ بی نظمی مجاز نیست. » (۱۷)

برای مقامات نظامی هیچ گزینه دیگری جز دستور شلیک بسوی تظاهرکنندگان، چیزی که آنها سعی کرده بودند از آن اجتناب کنند، نماند. در یک حمله پیشگیرانه، تلاش برای جدا کردن رهبران از هر گونه اقدامی، خابالف بیش از ۱۰۰ نفر را بعنوان « فتنه گر » (این شامل اعضای کمیته پتروگراد حزب بلشویک نیز بود) در آن شب دستگیر کرد. آنشب با پوسترهای دیواری به کارگران هشدار داده شد که در صورت تجمع دوباره، بر علیه شان از اسلحه استفاده خواهد شد.

۲۶ فوریه دومین « یکشنبه خونین » سلطنت نیکلای دوم شد. سوخنوف صبح آنروز گزارش داد که

« خیابان‌ها از اعلامیه های پاره و مچاله شده جدید ژنرال خابالف و دیگران پر از اشغال شده است. به طور علنی در آن‌ها به درماندگی خود اعتراف کرده و تلویحا یادآوری میکند که هشدارهای قبلی فایده ای نداشته، او یک بار دیگر تهدید به اقدامات قاطع و رجعت به اسلحه در برابر اختلالات و اوباشان را میکند ... آخرین تیر ناامیدی رها شده بود. » (۱۸)

قطعا اینگونه بود. با رجوع به چمبرلین؛

« در بخش مرکزی شهر، در چهار مکان جداگانه به روی جمعیت شلیک شده بود و در میدان زنامنسکایا، گروهان آموزشی هنگ ولینسکی، علاوه بر تفنگ از مسلسل نیز استفاده کرده و در نتیجه حدود چهل نفر کشته و به همین تعداد زخمی شدند. »

این حقیقت داشت، اما کل حقیقت نبود. برخی از اعضای گروهان، اول با جمعیت گفتگو کرده بودند و تمایلی به اجرای دستور نداشتند. سرجوخه آیلین توسط کاپیتان ِ واحد، دستگیر شد، لاشکویچ کسی بود که فرمان آتش را برای درهم شکستن تظاهرات صادر کرد. بهرحال در جاهای دیگر نشانه کمی از ابراز برادری مشاهده شد و مسلسل های بیشتری نه تنها در دست سربازان بلکه به پلیس هم واگذار شده بود.

در پایان همین روز، موقعیت ناخوشایند دیگری برای دولت پیش آمد که خبر از اتفاقاتی میداد که قرار بود بوقوع بپیوندند. در اوایل شب در یکی از شرکت هایی که در هنگ پاولوفسک قرار داشت، شورش شکل گرفت؛ اما با کمک نیروهای دیگر سرکوب شد، و سرکردگان آن در قلعه پیتر و پل زندانی شدند. (۱۹ )

دولت شاهزاده ُمسن گلیتسین ( Golitsyn )حالا با اعتماد به نفس کافی، تزار را تشویق به انحلال دومای سوم کرد (۲۰) که در آن احزاب طبقات دارا برای تشکیل دولتی تلاش میکردند که بتواند « از اعتماد کل کشور برخوردار باشد ». این ژست ِ بی ربطی بود از آنجائیکه توده های کارگر روی اعضای دوما حساب نمی کردند. صبح روز بعد « لحظه تعیین کننده انقلاب فرا رسید » . (۲۱)

« شلیک بسوی جمعیت در یکشنبه ... نقطه پاره شدن طناب ضعیف نظم و انضباطی بود که پادگان های پایتخت را حفظ کرده بود. تمردی که تظاهرات خیابانی طولانی مدت را، به انقلاب واقعی دگرگون کرد، شروع، درست در پادگانی بود که سنگین ترین تلفات را بر جمعیت وارد کرده بود، همان گروهان آموزشی هنگ ولینسکی. در طول شب سربازان مشاهدات خود را از شلیک بسوی جمعیت در روز گذشته مورد بحث قرار دادند و توافق کردند که دیگر بسوی جمعیت شلیک نکنند. » (۲۲)

در صبح روز ۲۷ فوریه نیروهای ولینسکی به کاپیتان خود (همان لاشکویتچ ) گفتند که آنها دیگر بسوی جمعیت شلیک نخواهند کرد. او با خواندن دستور تزار پاسخ داد. این خود جرقه ای بود برای تمردی که در آن کاپیتان به قتل رسید. هنگ از هم پاشد و به خیابان ها سر ریز شد و در نزدیکی خود، هنگ های پرئوبراژنسکی و لیتفسکی را نیز با خود به خیابان کشید. برای سربازان این امر ساده ای نبود و میتوانست خطر به جوخه آتش سپرده شدن را بخاطر شکستن سوگند خود به تزار و پیوستن به جنبش انقلابی طبقه ی کارگر همراه داشته باشد

با این حال « نفوذ مولکولی در ارتش » (تروتسکی) (۲۳) در نهایت کار خود را کرد. فقط ۶۰۰ سرباز (عمدتا به عنوان افراد) به تظاهرکنندگان شب ۲۶ فوریه پیوسته بودند، اما صبح روز بعد ۱۰۲۰۰ نفر به کارگران پیوستند. در پایان روز این رقم به ۶۶۷۰۰ نفر افزایش یافت ( ۲۴) ، علاوه بر این، به آن نیروهائی که در حقیقت با کارگران به خیابانها نریخته بودند، دیگر نمی شد که برای کمک به رژیم به آنها اتکا نمود.

از این نقطه به بعد، موج انقلاب غیر قابل توقف بود. اگر چه شلیاپنیکف، توزیع تعداد معدود اسلحه هایی که بلشویکها ( که اغلب از پلیس گرفته شده بودند ) در اختیار داشتند را ( بر این اساس که داشتن چند هفت تیر تاثیر چندانی نخواهد دشت زمانی که هدف اصلی کارگران باید جذب سربازان بیشتر بطرف خود باشد) رد کرد، با این حال تعدادی هفت تیر، بطریقی به دست کارگران افتاده بود. با استفاده از اینها، پلیس به صورت پراکنده مورد هدف قرار گرفته بود، حقیقتی که به نظر می رسد جمعیت را به پیش رفتن مستقیم به سمت صفوف پلیس و سربازان تشویق کرده باشد. قبل از آن در تظاهرات، کارگران برای جلوگیری از اصابت گلوله از خیابان های فرعی عبور کرده و سپس در خیابان اصلی دوباره، هر زمان که می توانستند، گرد هم جمع میشدند. حالا، اگر چه برخی از آنها کشته می شدند، اما صریحا بسوی مدافعان نظامی دولت راهپیمایی میکردند. به نظر می‌رسید که آن‌ها به این امر که نباید زمان را هدر داد و تنها از این طریق به پیروزی نزدیک خواهند شد، وافق بوده باشند. با وجود اینکه در صفوف پلیس تزلزلی پیش نیامده بود، سربازان وظیفه در پتروگراد،حاضر نبودند که دیگر بسوی مردم شلیک کنند.

خابالف، شاهد از هم پاشیدن نیروهای خود بود. او به خودروهای زرهی دستور داده بود که به تظاهرکنندگان حمله کنند، اما فرمانده گردان به او گفته بود که وقتی توسط جمعیت احاطه شوند، این کار موثر نخواهد بود. اگر چه پس از آن خودروها غیر فعال شده بودند، کارگران آنها را به سرعت ترمیم کردند. آنها سپس به ایستگاه های پلیس و مهم‌تر اینکه به تلفنخانه که هنوز هم توسط پلیس از آن دفاع میشد، حمله کردند. هنگامی که کارگران و دانش آموزان به داخل تلفنخانه راه یافتند، به اپراتور های تلفن دستور دادند که تمام خطوط دولت را قطع کنند. در حالی که برخی از سربازان به عنوان نگهبانان خواستند که سیستم تلفن برای انقلاب همچنان کار کند ( اما چندان کارائی نداشت).

حالا تمام بخش های شهر و ساختمان های کلیدی در دست کارگران بود. آخرین تلاش گروه اعزامی ژنرال کوتپوف برای متفرق کردن جمعیت، به مرگ بسیاری در لیتینی ( Liteiny ) و پروسپکت ( Prospekt ) ختم شد، اما تظاهرکنندگان بخاطر تعداد بیشمارشان در نهایت بر آنها فائق آمدند. با فرا رسیدن شب، کوتپوف متوجه شد که سربازان خود را از دست داده است. آنها به سادگی در جمعیت ذوب شده بودند. رژیم تصمیم گرفت که با چند سرباز قابل اعتمادی که مانده بود به مواضع دفاعی عقب نشینی کند، اما معلوم شد که حتی این نیز غیر ممکن بود.

حالا کارگران و سربازان بطور آشکارتری به همدیگر ابراز همدردی میکردند. چندین هنگ از پل لیتینی عبور کرده و به منطقه کارگری ویبورگ رسیدند. وقتیکه به ایستگاه فنلاند نزدیک شدند آنها با کارگرانیکه از کارخانه ها بیرون آمده بودند روبرو شدند. در میان آنها میخائیل کالینین(رئیس آینده دولت شوروی) بود. به گفته وی، سربازان فریاد میزدند که « رهبران ما کجا هستند، رهبری کنید » . کالینین ادعا می کند که او به سکویی پرید و پاسخ داد که: « اگر این رهبران هستند که شما خواهانشان هستید، بسیار خب زندان کرستی (صلیب) همین جاست، اما شما باید آنها را ابتدا آزاد کنید. » در آنجا ۷۶۰۰ نفر ( زندان برای ۴۰۰۰ نفر طراحی شده بود) زندانی شده بودند از جمله اعضای همه احزاب مخالف مانند کمیته پتروگراد بلشویک ها و رهبران گروه کارگری کمیته صنایع جنگی منشویک ها. هزاران نفر از کارگران و سربازان زندان را محاصره کرده و در نهایت آنها به سادگی به دروازه اصلی هجوم بردند. نه تنها همه زندانیان آزاد شدند بلکه تمام بایگانی زندان به آتش کشیده شد. همین صحنه ها در تمامی زندان های دیگر در سراسر پتروگراد طی چند روز بعد هم تکرار شد.

با فرا رسیدن صبح روز ۲۸ فوریه، تنها تعداد معدود باقی مانده از مدافعان تزاریسم در پایتخت، به عنوان آخرین امید، روی نیروهایکه قرار بود از جبهه برگردند، حساب باز کرده بودند. آنها البته آمدند، اما نه برای نجات تزار. به محض برگشت، آنها با کارگران انقلابی و سربازان در آمیخته و به انقلاب پیوستند. حتی برخی با افسران خود درگیر شدند که با مسلسل سعی کرده بودند آنها را از بین ببرند. حتی کسانیکه برای دفاع از خانواده تزار در دهکده تزارها ( Tsarskoe ) مستقر بودند نیز به انقلاب پیوستند.

اگر چه تقریبا تمام پادگان پتروگراد به انقلاب ملحق شده بود، نبرد برای پایتخت هنوز تمام نشده بود. « فراعنه ِ» منفور، آنطوریکه از پلیس یاد میشد، وقتی دیدند که ایستگاه هایشان به غارت رفته، در سراسر شهر، خود را گسترش دادند. با پوشیدن لباس شخصی و یا پالتوی سربازان، آنها در نقاط استراتژیک از پشت‌بام ها ( برج ناقوس کلیسا محل مورد علاقه )، به سوی تظاهرکنندگان شلیک کرده و تلاش کردند که تا میتوانستند تعدادی از تظاهرکنندگان را بخاک بنشانند. در مواجهه با این درگیری « توده ها ابتکار و استقلال عمل خود را به ویژه برای دستیابی به این وظیفه مهم به نمایش گذاشتند » (۲۵)

در شب ۲۷ فوریه یک کمیسیون نظامی (ظاهرا تحت کنترل دولت موقت -رجوع کنید به زیر) برای هماهنگی ارسال نیروها به جاهایی که بوجود آنها بیشترین نیاز بود، تشکیل شد. این یا برای دفاع از نقاط کلیدی شهر بود و یا برای پاسخ گوئی به مطالبات کارگران برای بر چیدن آشیانه های مسلسل و یا چیزهای مشابه دیگر. در هرج و مرج موجود، کارها بدرستی پیش نرفت. کمیتۀ نظامی اغلب خیلی کند کار می کرد، به همین دلیل کارگران و سربازان خودشان به نگهبانی ساختمان های عمومی مهم مبادرت کردند. این امر نه تنها در برابر « فرعون ها » بلکه در برابر اوباشان و کسانی که مصمم بودند از مزایای فروپاشی سیستم برای استفاده شخصی خود بهره ور شوند، ضروری بود. در میان هر دو اینها، نه تنها مجرمان نیز حضور داشتند که در کنار زندانیان سیاسی آزاد شده بودند، بلکه کسانی هم بودند که هنوز از رژیم حمایت می کردند. این گروه آخری، شورشیان را برای ایجاد هرج و مرج به منظور بی اعتبار کردن انقلاب، تحریک میکردند. این شاهدی ست بر نظم و انضباط افراد بسیاری در اردوگاه های انقلابی که با وجود برخی از غارتگری ها و سایر افراطی گری های قابل درک (عمدتا در برابر پلیس)، فقط تعداد کمی از این تلاش ها بفرجام رسید.

شوراها و دوما

گرچه استعفای رسمی تزار تا سه روز بعد اعلام نشد، کار رژیم به طور موثر در روز ۲۸ فوریه پایان یافته بود. با این حال، از میان برداشتن نظم منفور قدیمی، تنها وظیفه اول انقلاب است. بلافاصله این سوال مطرح می شود که چه چیزی باید جایگزین آن شود. فوریه ۱۹۱۷ این سوال را مطرح کرد، اما در هشت ماه بعد، جوابی برای آن پیدا نکرد. طبقه کارگر، کار اصلی مبارزه را با دادن کشته های خود در خیابان ها انجام داده بود (۲۶)، اما به لحاظ سیاسی، هنوز در پشت یک ایده ای که آنچه در آینده باید شکل گیرد، انسجام نیافته بود. تاریخ نگاری لیبرالسم بورژوایی، معمولا مرثیه خوانی میکند که انقلاب دموکراتیک فوریه ۱۹۱۷ توسط بلشویک های شریر در ماه اکتبر به سرقت رفت، اما ما می توانیم از این به عنوان پروپوگاندای طبقاتی صرف نظر کنیم. در حقیقت درست بر عکس این بود. لیبرال ها و مشروطه خواهان کادت، و بلوک مترقی ها در دوما، در سالن های خود در مورد فجایعی که در خیابان ها اتفاق می افتد، صحبت میکردند. هنگامی که تزار به سادگی دستور انحلال دوما را داد، آنها حتی بیشتر از قبل فلج شدند زیرا هنوز نمی خواستند « غیرقانونی » عمل کنند!

این تنها در ۲۷ فوریه بود که برخی از سربازان و کارگران در کرسی های دوما در کاخ تاوری همگام شدند، هنگامیکه اعضای سابق آن تصمیم به تشکیل یک « کمیته موقت » (که بزودی به دولت موقت دگرگون یافت ) گرفتند. هدف آنها کاملا واضح بود، همانگونه که کادت کوگن اعلام کرد که « یک انقلاب آغاز شده است و ما باید برای جلوگیری از رهبری آن توسط « عناصر غیر مسئول » هر کار لازم را انجام میدهیم ». شولگین، وکیل سلطنت طلب، به این موضوع اشاره کرد که کارگران نقدا شوراهای خود را بر پا کرده اند؛

« ... اگر ما قدرت را نگیریم، دیگران آن را خواهند گرفت، کسانی که قبلا در کارخانجات یک مشت آدم لات و لوت را انتخاب کرده اند » (۲۷)

همانطور که شولگین واهمه داشت، این « لات و لوت ها » یعنی طبقه کارگر انقلابی، برای خلاء سیاسی که خودشان ایجاد کرده بودند، داشتند راه حل دیگری را پیدا میکردند. میراث سال ۱۹۰۵ فراموش نشده بود. حتی در ۲۵ فوریه، در مجمع عمومی در میدان زنامنسکایا، فریاد زده بودند که « باید شورای نمایندگان کارگران انتخاب شود ». یک کارگر بلشویک حاضر در آنجا ثبت کرده که

« روی یک جعبه لرزان، کنار تیر چراغ برق، مردی قد بلند با شانه های پهن و چهره سر زنده و در حال تکیه به ستون های خاکستری ایستاده بود که شبیه یک کارگر و یا دانشجو مینمود. او با حرکت دادن یک دست خود، با صدای بلند گفت: " رفقا، زمانیکه که سال ها منتظرش بودیم فرا رسیده است. مردم علیه ستمگران خود بپا خاسته اند. لحظه ایی را از دست ندهید، شوراهای کارگری را تشکیل و نمایندگان سربازان را به پیوستن به آن فرا خوانید. » (۲۸)

و در کارخانه ها در سراسر شهر، انتخابات کمیته های کارخانه و تعیین هیئت نمایندگی، حتی قبل از اعلام موجودیت شورای مرکزی، آغاز شده بود. هر دو بلشویک ها و منشویک ها با وجود دیدگاه های مختلف، از این حرکت پشتیبانی کردند. در سپتامبر ۱۹۱۵، پس از یک سال شکست بورژوازی لیبرال روسیه، تحت رهبری گچکوف ِ کارخانه دار و سلطنت طلب، برای کمک به تدارکات جنگ، ایجاد کمیته صنایع جنگی را آرزو میکرد. آنها فقط مشغول لاپوشانی شکافهایی بودند که در دولت تزار ایجاد شده بود. « مدافعین » منشویک طرفدار جنگ، از این موضع حمایت کرده بودند ( این با مفهوم انقلاب دموکراتیک تدریجی آنها و دیدن اینکه بورژوازی حالا در « نقش واقعی خود» عمل می کند، همخوانی داشت ) و تحت نظر گوزدف ( Gvozdev ) و باگدانف ( Bogdanov ) آنها یک گروه کارگری برای حمایت از کمیته صنایع جنگی ایجاد کردند. بلشویک ها حاضر به شرکت در این نشست نشدند و به جای آن برای نخستین بار، برای تشکیل شورای کارگری فراخوان دادند.

در فوریه ۱۹۱۷، بین بلشویک ها و منشویک های اکثریت، وقتیکه شوراهای پتروگراد به وجود آمد، هنوز همان تفاوت قبلی در دیدگاه ها وجود داشت. برای منشویکها، شورا تنها برای کمک به انقلاب بورژوایی بود، همانطور که خود را در دولت موقت شکل داده بود، اما برای بلشویکها شورا بیان سیاسی طبقه کارگر مستقل بود که انقلاب را بوجود آورده بود. آنها با هر گونه همکاری با دوما، مخالف بودند. با این حال، آنها و دیگر عناصر انقلابی، در اقلیت قرار داشتند.

پس چرا بلشویک ها در تشکیل کمیته اجرایی شوراها، هنگامی که برای اولین بار تشکیل شد، تأثیر بسیار کمی داشتند؟ تاریخ بورژوازئی اغلب استدلال می کند که دلیلش، نقش کم بلشویک ها در حوادث ماه فوریه بود. آنطوریکه خاطرات بسیاری از کارگران بلشویک از وقایع نشان می دهند، این به صراحت نادرست است. مارک فررو به ما می گوید که در ۲۵ فوریه «بلشویک ها سازماندهنده اصلی اعتصابات و عرض اندام های خیابانی بودند. » (۲۹) مارسل لیبمان احتمالا جمع بندی دقیق تری را ارائه میدهد:

« مبارزین بلشویک غیر فعال نبودند ... آنها از نزدیک این رویدادها را دنبال کرده و در آنها شرکت میکردند. اما آنها نتوانستند رهبری جنبش را در دست گیرند و یا برنامه ای روشن برای عمل ارائه دهند ... » (۳۰)

با توجه به اینکه رهبران اصلی آنها در تبعید بودند، جای هیچ تعجبی نبود. رهبران با تجربه بعدی آنها (جناح دومای بلشویک ها) نیز به سیبری تبعید شده بودند و حتی اینکه اعضای کمیته پتروگراد هم دستگیر شده بودند. بنابراین هنگامی که در ۲۷ فوریه، جمعیت ۲۵۰۰۰ نفری که بسیاری از آنها سربازان سربازخانه های پروبراژنسکی ( Preobrazhensky ) و ولینسکی (Volinsky ) در نزدیکی کاخ تاوری (که در آن دوما تشکیل میشد) بودند، بار دیگر خواستار « رهبران» شدند، تعداد کمی بلشویک حضور داشتند. افزون بر این، مبارزه خیابانی همچنان ادامه داشت و سوسیالیست ها و آنارشیست های چپ عمدتا هنوز در آن درگیر بودند. همانطور که قبلا دیدیم، کمیته بلشویکی پتروگراد در آن روز آزاد شد اما تصمیم گرفت تمرکز خود را بر حصول اطمینان از پیروزی خیابانی کارگران گذاشته و بیشتر در وایبورگ باقی بمانند. این به منشویکها به رهبری گوزدف، طرفدار جنگ و عضو گروه کارگری کمیته صنایع جنگ، فرصت داد که اعلام کند که آنها « کمیته موقت اجرایی شورای نمایندگان کارگران » را در کاخ تاوری به راه انداخته اند و از کارگران درخواست کند که هیئت انتخابی خودشان را در همان شب، به آنجا بفرستند. شلیاپنیکوف سر ساعت ۷ صبح، ساعت پیشنهادی شروع نخستین نشست شورا، به محل کاخ تاوری رسید. او متوجه شد که در میان هرج و مرج، کارگران و به ویژه کارگران بلشویک به خوبی نمایندگی نشده اند. بنابراین او سعی داشت تا تشکیل شورا را به تاخیر اندازد اما جلسه با حدود ۲۵۰ نفر برگزار شد، که تنها ۵۰ تن از آنها به گفته شلیاپنیکوف، نمایندگان معتبر کارگران بودند.

مسئله به این سادگی ها که منشویک ها از قبل نقشه کشیده بودند، نبود. در این مرحله، بدلیل اینکه درگیریها هنوز ادامه داشت ( و بسیاری از کارگران هنوز از وجود شورای انتخابی مطلع نبودند )، برنامه‌ریزی برای انتخاب نمایندگان به شکل قاراشمیش و هچلهف انجام شد.قرار بود که برای هر ۱۰۰۰ کارگر یک نماینده و برای هر هنگ نیز یک نماینده انتخاب شود. با این حال، برای هر کارخانه کوچکی که منشویکها در آن غالب بودند، بدون در نظر گرفتن اندازه نیروی کارشان، یک نماینده فرستاده شده بود. هیئت نمایندگی از هنگها از آنچه باید میبود، بیشتر شده بود. از طرف بعضی از این هنگها، حتی افسران (مجوز و غیر مجوز ) که به انقلاب پیوسته بودند، برای نمایندگی حضور داشتند. روشن است که به طور کلی در روزهای نخست شورای پتروگراد، از آنجائیکه عناصر سرباز دو سوم شورا را تشکیل میدادند، نمایندگی طبقه کارگر متناسب نبود.

کمیته اجرایی شوراها که در آن زمان شکل گرفت، آنچنان که باید، طبقه کارگر را نمایندگی نمیکرد چرا که از ابتدا فقط از نمایندگان سازمان های سیاسی انتخاب شده بودند ( که منشویک ها بیشترین تعداد کرسی های اجرایی را به خود اختصاص داده بودند). استراتژی منشویکها از ابتدا روشن بود. توده کارگران به دولت موقت که از سوی دومای تزاریست ترتیب داده شده بود، اعتماد نداشتند. همه اینها بکنار، نمایندگان بر اساس یک سیستم سهمیه ای انتخاب شده بودند تا نمایندگی متناسب برای دهقانان یا کارگران انکار شود. هنگامی که میلیوکو، رهبر دموکرات طرفدار قانون اساسی(کادت)، فهرست وزیران جدید را خواند، برخی ناباورانه خندیدند، زیرا هیچکس راجع به آنها هرگز چیزی نشنیده بود، اما دندان شکن ترین کامنت از طرف صدای ناشناسی از جمعیت بود که گفت « چه کسی شما را انتخاب کرده است ؟ »

این فقدان اعتبار باید توسط منشویک ها ( و سوسیال رولوسیونری ها (اس آرها ) که از آنها پیروی می کردند)، سرپوش گذاشته میشد. آنها اطمینان دادند که، حداقل در رابطه رسمی، شورا باید از دولت موقت حمایت کند. منشویک ها، عناصر راستگرای اس آر ها و لیبرال های بورژوا در مورد یک چیز موافق بودند - جنگ برای دفاع از منافع امپریالیستی روسیه باید ادامه یابد. کسانیکه به مخالفت با این « مدافعان جنگ » برخاستند، بلشویک ها، بسیاری از آنارشیست ها، گروه های بین منطقه ای و چپ های اس آر ها بودند که همه آنها در میان جنبش توده ای فوریه حضور داشتند و برای پایان دادن به جنگ همچنان به مبارزه ادامه میدادند. در حالی که گروه اول سرنوشت خود را در دولت موقت بی اعتبار، جستجو میکرد، گروه دوم به طور فزاینده به قدرت گرفتن شورا و پایان دادن به جنگ اتکا داشت . این دوگانگی پس زمینه جنگ طبقاتی بی پایان هشت ماهه بعدی ۱۹۱۷ بود.

.. و اکنون تجزیه و تحلیل

در موضوع تاریخ انقلاب روسیه، در مقایسه با آنچه که در فوریه اتفاق افتاد، انقلابیون تمایل داشته اند که زمان بیشتری را صرف تجزیه و تحلیل انقلاب اکتبر کنند که طبقه کارگر و شوراها را به قدرت رساند. از سوی دیگر، مرتجعین و بورژواها تمایل داشته اند که اکتبر را به عنوان یک کودتایی که به تمام وعده های دموکراتیک انقلاب فوریه پشت کرد، معرفی کنند. اما، همانطور که در اینجا نشان داده شد، انقلاب فوریه انقلاب خودجوشی بود که صرفا توسط طبقه کارگر رهبری شد. این بورژوازی بود که با کمک احزاب به اصطلاح سوسیالیستی که از سرمایه داری حمایت می کردند، حالا تهدید به سرقت آن گرفته بودند. زمانی که دولت موقت تاسیس شد، طبقه کارگر هنوز با رژیم مبارزه می کرد. آنها در معامله ای که در اتاق های پر دود بین رهبران بورژوایی کادت و مترقییون و نمایندگان منشویک ها، تردویک ها و سوسیال رولوسیونری ها صورت میگرفت، غایب بودند.

فوریه، با این وجود، مستحق تجزیه و تحلیل دقیق انقلابیون است، زیرا آغاز فرآیندی بود که در نهایت منجر به سرنگونی رژیم متزلزل بورژوایی دولت موقت شد. هیچ کدام از این رویدادها نمیتواند در انزوا از دیگری درک شود. این همان فرایندی بود که نه تنها آگاهی انقلابی طبقه کارگر را به طور کلی توسعه داد، بلکه باعث شد تا این آگاهی را به شکل کنکرت در فرم ابزار سیاسی یعنی حزب طبقاتی خود، شکل دهد. طبقه کارگر نه تنها تا اواخر پاییز سال ۱۹۱۷ بطور قابل توجهی از بلشویکها پشتیبانی کرد، بلکه آنها حزب بلشویک را هم در مقیاس عددی و هم از لحاظ نظری تغییر دادند. به عبارت دیگر، آنها ابزار خود را مهیا ساختند. ما بعدا به این نکته بازگشت خواهیم کرد، اما فعلا، اجازه بدهید دقیق‌تر نگاه کنیم به آنچه که طبقه کارگر روسیه را در سال ۱۹۱۷ آنچنان انقلابی کرد.

توضیح اینکه چرا انقلاب پس از چند ماه مبارزه شکل گرفت را، واضح است که باید در وضعیت مادی و سیاسی جستجو کرد. پس از دو سال و نیم جنگ، نزدیک به دو میلیون سرباز و یک و نیم میلیون غیرنظامی کشته شده بودند ( و حداقل به همان تعداد « گمشده » وجود داشت ). در جبهه داخلی، سهمیه نان کوچکتر شده و دستمزد واقعی به دلیل تورم کاهش یافته بود. همزمان کارگران می دیدند که بورژوازی غنی و ملاکین هنوز در « مکان های با شکوه و زیبا » (۳۱) زندگی می کنند، دوروبَر اینها، زمینه های مادی انفجار های اجتماعی بوفور یافت میشد. حالا اگر به اینها بی کفایتی، عقب ماندگی تکنولوژیکی، رژیم اتوکرات و وحشتی را که بر سربازان در جبهه ها توسط رژیمی ناتوان از مسلح کردن و فراهم نمودن لباس، فرو آماده بود، اضافه شود، آنوقت به نظر می رسد که تازه معجزه بوده که هیچ چیز جدی قبل از آن، اتفاق نیفتاده بود.

در این دوره، در درون بسیاری از قدرت های متخاصم، تنش ها و فشارهای مشابهی وجود داشت. جنگ تمام عیار، جنگ امپریالیستی، به همان اندازه از طریق ارتش دنبال میشد که در عرصه اقتصاد. ۱۹۱۷ شاهد شورش در ارتش فرانسه، اعتصابات و معرفی سهمیه بندی در بریتانیا، و کمبود مواد غذایی در مراکز قدرت آلمان و اتریش- مجارستان بود، اما هیچ کدام آنها در شرایط ناامید کننده روسیه تزاری نبودند.

تأخیر در صنعتی شدن روسیه، بدان معنا بود که پرولتاریای جوان روسیه با شرایط اجتماعی و اقتصادی ناگوار، شبیه به آنچه انگلس از منچستر سال۱۸۴۳- ۱۸۴۴، توصیف کرده بود، روبرو بود. این کار کمی ( اما نه چندان زیاد ) با کارگران مثلا در انگلیس متفاوت بود، اما برخی مطالعات نشان داده اند که کارگران پتروگراد قطعا از لحاظ مادی بهتر از کارگران در میلان بودند. (۳۲) با این وجود، بالاتر از همه این چیزها حسی وجود دارد که وضعیت طبقه کارگر در روسیه را منحصر به فرد میکند. این تفاوت در حوزه رابطه بین کارگران روس و حکومت بود.

در جاهای دیگر اروپا، از وجود جنبش کارگری، نطفه احزاب سوسیال دموکراتیک، احزاب کارگری و اتحادیه های صنفی وابسته به آنها بسته شده بود. با گذشت زمان، جنبش سوسیال دموکراسی توانسته بود که در زمینه های حقوقی، تعدادی رفرم و در بعضی از زمینه های دیگر، شرایط کارگران را بهبود دهد. این موفقیت نسبی، احزاب سوسیال دموکرات را به تدریج به مدار حکومت سرمایه داری کشانده بود. در حقیقت در میان سوسیال دموکراسی، بسیاری همراه با ادوارد برنشتاین به این نتیجه رسیدند که پیشرفت هایی که توسط هر دوکارگران و احزاب سوسیال دموکراسی انجام شده، به این معنی است که دکترین مارکسیستی مبارزه طبقاتی و انقلاب، دیگر منسوخ شده اند. برنشتاین در سوسیالیسم تکاملی خود ادعا کرد که سرمایه داری را می توان بگونه ای اصلاح کرد که به حال کارگران مفید باشد.

مورد کلاسیک این امر، سوسیال دمکراسی آلمان بود که در عرض چند سال، از غیر قانونی بودن تحت رژیم بیسمارک به بزرگترین حزب انتخاباتی در جهان تبدیل شد. وقوع این امر هزینه داشت. حزب سوسیال دموکرات در آلمان تعداد زیادی مراکز اداری تأسیس کرد و از نظر دفاتر و مراکز اجتماعی کارگری صاحب املاک زیادی شد. هنگامی که جنگ در سال ۱۹۱۴ به وقوع پیوست، رهبران سوسیال دمکراسی تنها به از دست دادن تمام آنچه که بیش از چهار دهه ساخته بودند، فکر می کردند. در نتیجه آنها به قیصر رای اعتباری جنگ را داده و از سربازگیری حمایت کردند. این امر در سال ۱۹۱۴ در بسیاری از کشورها تکرار شد. حالا در سراسر اروپا صلح اجتماعی اعلام شده بود و احزاب سوسیالیست و کارگری نشان داده بودند که در « درون نظام » قرار گرفته اند. هر چند روسیه متفاوت بود. سوخانوف به ما می گوید که چرا « مرگ بر جنگ » تمام جلسات روزهای فوریه را تحت تأثیر خود قرار داده بود.

« توسعه این شعار کاملا اجتناب ناپذیر بود. برخلاف سوسیالیست های کشورهای غربی (به استثنای ایتالیا)، سوسیالیسم روسی و تفکر پرولتاریای روس اکثرا قاطعانه علیه حمایت از جنگ امپریالیستی بودند. در طول سالهای جنگ، پرولتاریای ما، تا آنجا که امکان داشت، با روح زیمروالد ( Zimmerwald )و علیه جنگ، آموزش دیده بود. در هر دو پایتخت و در اینجا و آنجا در استان ها کشور، گروه های دفاع گرا، هیچ اتوریته ایی در میان توده ها نداشتند. در این واقعیت که انقلاب علیه تزاریزم، حداقل در میان پرولتاریای پایتخت، مصادف با جنبش صلح شد، هیچ گونه شگفت آور یا غیرمنتظره نبود » (۳۳)

سوخانوف، به عنوان یک منشویک، از ذکر اینکه حزب اصلی زیموروالد که مدتها پیش فراخوان جنگ بر علیه جنگ را داده بود، بلشویک ها بودند، بسیار شرمگین است. در واقع، بسیاری از سوسیال دموکراتها در روسیه (به ویژه منشویکها) دوست داشتند که مدلهایی اروپای غربی را تقلید کنند، اما شرایط برای چنین توسعه ئی وجود نداشت. اینکه آیا آنها دوست داشتند یا نه، وضعیت غیرقانونی که تا سال ۱۹۰۵ ادامه داشت، به این معنا بود که امکان انجام هیچ اصلاحاتی و یا تشکیل یک سازمان بزرگ، وجود نداشت. پس از ۱۹۰۵، جنبش سوسیالیستی، در یک موقعیت ضد و نقیضی قرار گرفته بود. اتحادیه های کارگری و سازمان های سوسیالیستی طبق قانون اساسی، قانونی بودند، اما تقریبا به هر چیزی که دست میزدند باعث دستگیری و اخراج به سیبری میشدند.

تعداد کارکنان اوكرانا (پلیس مخفی) نسبتا کم بود و از لحاظ مالی پشتوانه سخاوتمندانه ای نداشت، اما در نفوذ به سازمان های انقلابی (جاسوس های دو جانبه آن، گاهی اوقات حتی رهبران برجسته رژیم را ترور میکردند) بسیار مؤثر بود. از بین بردن های مداوم رهبری سازمان های انقلابی، نه تنها ضعف نسبی آنها را در آغاز سال ۱۹۱۷ نشان داد (همانطور که قبلا دیدیم ) بلکه به همان اندازه هم تضمین کرد که کنار آمدن این سازمان ها با دولت، مخاطره آمیز نبود.

بعد از سال ۱۹۰۵ اتحادیه های کارگری ( بخش تولیدی و نه اجرائی ) به اصطلاح قانونی بودند، اما انگار که نبودند. کارخانه داران روسی به شدت وابسته به قراردادهای دولتی بودند و در نتیجه تا آخرین لحظه، اکثراً، طرفداران وفادار رژیم تزاریزسم بودند. (۳۴) در نتیجه در هر اعتصاب یا تلاش برای مقاومت در برابر مدیریت هر کارخانه ای، غریزه ابتدایی کارفرمایان، تماس با پلیس بود، که رهبران کارگران را دستگیر کرده و به تظاهرات حمله میکردند.

قابل تامل است که نقل قول معروف لنین (که از کائوتسکی گرفته بود) اینکه طبقه کارگر صرفا میتواند به آگاهی اتحادیه ی دست یابد، در مبارزات در روسیه، ذهنیت جنبش اتحادیه ی از سال ۱۹۱۲ تا ۱۹۱۷ ، کاملا غایب بود. شلیاپنیکوف، رهبر پیشرو بلشویک ها در اتحادیه فلزکاران، در خاطراتش از کمبود سازماندهی و « آگاهی اتحادیه ای » شکایت میکند.

« تجربه کمی از مبارزه روزمره مداوم وجود داشت، زیرا اتحادیه های صنفی خیلی ضعیف بودند؛ آنها تحت تهدید بسته شدن زندگی می کردند و نمی توانستند مبارزه اتحادیه ئی را در میان توده های کارگری پرورش دهند. » (۳۵)

شلیاپنیکوف، کارگر متخصص فلزکار، خودش بر مسئله دستمزدها تمرکز داشت. او نمیتوانست درک کند که وقتیکه کارفرمایان، کارگران را نسبت به نرخهای پرداختی تقسیم کردند، چگونه توانستند قسر در بروند زمانیکه « حتی در یک بخش تولیدی هم دستمزد ها مابین کارگران یکنواخت نبود. آنها با توجه به درآمد، کارکنان را فریبکارانه تقسیم کرده بودند. در یک بخش تولیدی و صنفی، به عنوان مثال در قسمت تراشکاری، برای کارهائیکه تقریبا از یک نوع پیچیدگی برخوردار بود و به یکسان دقت لازم داشت، روزانه از دو تا شش روبل پرداخت میشد. »

توضیح او این بود، « غیبت سازمان اتحادیه کارگری آشکار بود » . با این حال این بدان معنا نبود که کارگران مبارزه جو نبودند. برعکس، به نظر می‌رسد که آنها را مبارزه جوتر هم کرده باشد، زیرا که هیچ گونه « میانجیگری » با کارفرمایان وجود نداشت. شلیاپنیکوف پس از هشت سال غیبت، در سال ۱۹۱۴ به طور غیرقانونی به سر کار در روسیه برگشت. او حالا متوجه شده بود که « تغییرات زیادی در نگرش کارگران رخ داده است ... فقدان ترس و تسلیم پذیری که حتی در گیاهان پترزبورگ قوی بود کاملا قابل رویت بود. کاملا حس میشد کرد که کارگران به عنوان فرد تا چه اندازه بلوغ یافته اند. ». (۳۶)

این بدان معنی بود که آنها راه های دیگری را برای ستیز با « جبهه کنترل » مدیریت در دست داشتند. مدیریت کارخانه های روسیه هنوز با بکارگیری تکنیک های استثمار گرایانه « علمی » تیلوریسم که در ایالات متحده معرفی شده بود، فاصله زیادی داشت.

« با این حال، اشکال دیسپلین ستمگرایانه، همانقدر بازتاب فرهنگ سیاسی روسیه بود که نیاز سرمایه برای اجتماعی کردن نیروی کار در نرم حیات کارخانه. اعمال خشونت آمیز قدرت مدیریتی در داخل کارخانه، آینه وار اعمال نیروی خشونت آمیز در بیرون را نشان میداد. » (۳۷)

تحقیر روزانه کارگران توسط سرکارگرها در کارگاه ها، ضرب و شتم آنها، جریمه برای شکستن قوانین کارخانه یا بخاطر انجام کار ضعیف، روزانه رخ میداد. پتروگراد همچنین دارای بالاترین موارد ثبت شده در حوادث صنعتی در روسیه بود. با رد اجازه مداخله ارگان های میانجیگری مانند اتحادیه های نوپا توسط مدیریت، مبارزه طبقاتی در کف کارخانه ها، در عریان ترین شکل خودنمایی میکرد.

« سرکارگرها، سرپرست ها، مهندسان بدون اینکه هیچ قید و بندی را از نظر مفهوم حقوق کارگران، رعایت کرده باشند، همه قدرت خود را به شیوه دلبخواه، بکار گرفتند. بنابراین تعجب آور نیست که کارگران بخاطر کمبود درک گسترده از مفهوم نظام اجتماعی، بجای آنکه دشمن اصلی خود را صاحب کارخانه تلقی کنند، سرپرست های دون پایه را که بلای زندگی روزمره آنها بودند، هدف آماج خود قرار دادند. قبل از سال ۱۹۱۷، اعتصاب برای حذف سرکارگرها و دستیاران آنها و خواستار رفتار مودبانه از طرف کارکنان اداری کاملا همه گیر و جزو مطالبات اصلی اعتصاب بودند ... با توجه به اهمیت مسائل مربوط به « شأن » ، کارگر تیمونف گفت: « کارگران ارزش رفتار های مناسب را میدانند ... و اگر مراعات شود اغلب آماده اند که با بسیاری از جنبه های تیره تر شرایط و ناراحتی های کار خود، کنار بیایند. » (۳۶)

پشت بسیاری از اعتصابات عصیان گرایانه ( « اعتصابات خودجوش » آنچه که امروزه نامیده می شوند، اما در روسیه آن زمان، واقعا هیچ نوع اعتصاب دیگری وجود نداشت ) « مسئله شأن » مطرح بود. واضح بود که با وجود پیروزی رژیم تزار در پایان سال ۱۹۰۵ (پیروزی که ۷ سال صلح نسبی برای رژیم به ارمغان آورد)، حافظه یک سال مبارزه به کارگران اعتماد به نفس جدیدی را داده بود. از اعتصاب لناگلد فیلد در سال ۱۹۱۲ تا ژانویه سال ۱۹۱۷ (با یک میان دوره آرام « میهن پرستانه » که تقریبا تا اواخر سال اول جنگ ادامه یافت ) تعداد روزهای اعتصاب در پتروگراد علیرغم بالا و پائین شدن، به صورت منحنی از ۴۰،۰۰۰ تا۲۰۰،۰۰۰ افزایش یافت. و تا ژانویه سال ۱۹۱۷ تعداد اعتصابات « سیاسی » نسبت به اعتصابات « اقتصادی » سه به یک بود. (۳۹) حتی در به اصطلاح « اعتصابات اقتصادی » (به عنوان مثال مسائل مربوط به کارخانه) این اعتصاب اغلب در مورد مدیریت کارخانه و یا اقدامات فردی سرکارگرها بود. مطالبه کارگران گاهی اوقات اخراج یک سرکارگر بود حتی منتظر نمیشدند که با مدیریت به توافق برسند، او را در فرقون نشانده و از کارخانه بیرون میکردند (که اغلب همراه بود با سایر بی احترامی های دیگر ). در روزهای اولیه انقلاب فوریه، این سرنوشت بسیاری از سرکارگرها و مدیران بود. پروفسور اسمیت در باز اندیشی از سرنوشت یک عضو منفور پوگرومیست، سازمان صدها سیاه طرفدار تزاریست، را چنین بازگو می کند.

« در مغازه مونتاژ موتور ماشین، روی سر پوتانوف رئیس سابق سازمان « صدها سیاه » کارخانه، توی یک فرقون، سرب قرمز ریختند و به طرز غم انگیزی از کارخانه رانده و در خیابان ول کردند. » (۴۰)

آنطوریکه کارگران با مدیران و سرکارگر های منفور تسویه حساب میکردند، او خوش شانس تر از دیگران بود که توسط کارکنان خشمگین کشته شدند، اما برای بررسی انقلاب سال ۱۹۱۷ در کارخانه ها، باید منتظر مقاله بعدی بمانیم. در اینجا می خواهیم با در نظر گرفتن یکسری از این مشاهدات، ماهیت انقلاب فوریه را نتیجه گیری کنیم.

نتیجه‌گیری

هر رویداد تاریخی، به ویژه رویدادی با اهمیت تاریخی جهانی، باید در زمینه تاریخی خاص زمان خود درک شود. ما سعی کردیم در اینجا نشان دهیم که شرایطی که باعث آغاز انقلاب روسیه شد، به طور عمده، منحصر به زمان و مکان آنها بود. ما نباید انتظار داشته باشیم که آنها تکرار شوند. با این وجود، این امر ما را از استنتاج خطوط فکری از آنچه که اتفاق افتاد، متوقف نمیکند، که برای نظریه انقلابی حیاتی ست.

اول از همه اینکه اگر طبقه کارگر در آگاهی خود خاطره انقلاب ۱۹۰۵ را نمی داشت، انقلاب ۱۹۱۷، با چنان نیروی چشمگیری انجام نمیشد. به همین دلیل است که در میان جلسات خیابانی، در حین مبارزه بر علیه پلیس، فریاد برای احیای شوراها بالا رفت. اقلیت های انقلابی تمام احزاب و سازمان ها، این خاطره طبقه کارگر را از طریق اعتصابات و تظاهرات روزمره خود، حفظ کرده بودند.

دوم اینکه ( و این نیز بر اساس ۱۹۰۵ بود، گرچه از یک تجربه منفی )، از همان ابتدا این امر به رسمیت شناخته شده بود که درحالیکه نباید با پلیس هیچ گفتگویی داشت، وظیفه کلیدی، جذب و کشیدن پادگان های پتروگراد بطرف خود بود . بردزهالف آن را به این ترتیب جمع بندی کرد ؛

« گرچه جنبش، غیر هماهنگ و بدون رهبری واحد بود، شورشیان به یک تاکتیک مشترک پیوستند. آنها کارخانه ها را ول کردند و به خیابان ها ریخته و در تظاهرات قدرتمند متحد شدند و تلاش کردند تا نیروهای مسلح خودکامه را به طرف خود بکشند. » (۴۱)

بدون سلاح هایی که سربازان برای انقلابیون آورده بودند، این تلاش نتیجه مشابهی همچون سال ۱۹۰۵ را می داشت. دریافت این اسلحه ها، عوامل تعیین کننده در تعیین هدف جمعی جنبش توده ای بود. ما می توانیم اینها را « جنبش خودجوش » بخوانیم، اما همانطور که تروتسکی در تاریخچه انقلاب روسیه خاطر نشان کرد « دکترین اسرارآمیز جنبش خودجوش ( کذا ) چیزی را توضیح نمی دهد » (۴۲) ما باید به این موضوع بیشتر نگاه کنیم. لنین پس از گذشت دو سال از آن واقعه خاطر نشان میکند که، «بروز جنبش خودجوش به هنگام پخته تر شدن انقلاب، اجتناب ناپذیر است. هیچ انقلابی وجود نداشته که این مورد در آن غایب باشد و چنین انقلابی وجود نخواهد داشت. (۴۳)

با این حال، همانطور که نقل قول از لنین در ابتدای این مقاله یاداور می شود، حتی بیشترین نکته بینی انقلابیون، هرگز نمی تواند زمان آنرا مشخص کند. بردزهالف فقط از جنبش « بدون یک رهبری واحد » صحبت می کند، نه اینکه آن را به طور کامل فاقد رهبری بداند. در حقیقت او اشاره می کند، بلشویک ها، اعضای گروه های بین منطقه ای، برخی از اس آر های چپ و بعضی از آنارشیست ها، همگی در جهت کلی جنبش توده ای فوریه ۱۹۱۷ به طور گسترده ای کار می کردند. واقعیت مهم این است که آنها سال های متمادی در میان طبقه کارگر کار کرده بودند و با بدست آوردن اعتماد آنها، قادر بودند که به حرکت گسترده تر جهت بدهند. آنها یکدفعه وقتی که سیستم شروع به فروپاشی کرد، از آسمان نیفتادند. حتی تظاهرات روز بین المللی زنان توسط اعضای بلشویک ها و محافل و گروه های بین منطقه ای زنان آغاز و سازمان دهی شد. بلشویک ها نمی توانستند جزوه ای برای آن بنویسند، زیرا مطبوعات آنها نابود شده بود، اما گروه های بین منطقه ای توانستند که اینکار را انجام دهند. این ممکن بود توسط هر یک از سازمان هایی که از ابتدا با جنگ مخالف بود، منتشر شود.

« رفقای عزیز زن، آیا ما باید چنین وضعی را برای مدت طولانی با سکوت تحمل کنیم و هر از گاهی خشم خود را بر سر صاحبان مغازه های کوچک بریزیم؟ از اینها گذشته، برای رنجی که مردم کشیده اند، ما نباید آنها را ملامت کنیم، خود آنها نیز به تباهی کشانده شده اند. باید دولت را سرزنش کرد! دولت بود که جنگ را شروع کرد و حالا نمی تواند آنرا پایان دهد. این دولت، کشور را به ویرانی کشانده و ما را گرسنه. باید سرمايه داران را سرزنش کرد! جنگ برای آنها سود آور است. وقت آن است که فریاد زنیم: « دیگر بس است! » مرگ بر دولت جنایتکار و تمامی باندهای دزدان و قاتلان! زنده باد صلح » (۴۴)

درست است که جنبش خودجوش رهبری واحد نداشت، اما از کمبود « رهبران » هم رنج نمی برد. آنها اغلب ابتکار عمل را در دست گرفتند که درحین مبارزه طولانی علیه تزاریزم و نیز در دوره جنگ، تعریف شده بود. واقعیت این است که این انقلابیون بخشی از یک جنبش زنده بودند و نه اینکه در آخرین لحظات صرفا ظاهر شده باشند. پروفسور اسمیت این را تایید می کند. او به ما می گوید که در طول جنگ جهانی اول، کارخانه های فلزکاری وایبورگ « آماده ترین بخش طبقه کارگر برای دست زدن به اعتصاب » بودند. در اینجا، علی رغم دستگیری مکرر بسیاری از فعالان بلشویک و « به رغم هجوم کارگران جدید، یک هسته از کارگران ماهر و با تجربه، دست نخورده باقی مانده بودند. این کارگران عضو یا هوادار حزب بلشویک بودند. » (۴۵)

در تعادل بین خودجوش بودن و سازماندهی شده بودن، بردزهالف در فوریه سال ۱۹۱۷ درست نتیجه‌گیری میکند.

"کارگرانی که در ۲۳ فوریه به خیابان های پتروگراد آمدند، دارای هدف مشخص و تجربه انقلابی پیشین بودند. آنها با انسجام خاصی عمل کردند. آنها کار را ول کردند، برای برگزاری جلسات سیاسی دور هم جمع شدند، به خیابان ها آمدند، کارگران را از کارخانه های دیگر «بیرون » کشیده، و بعد از همپوش شدن با آنها در تظاهرات عمومی، به مرکز شهر رفتند. اگرچه آنها به تنهایی بیرون آمده بودند، اما دیگر عناصر زحمتکش و مهمتر اینکه سربازان را نیز به مبارزه کشاندند.

جنبش کارگری تحت تاثیر ایده های بلشویک ها صورت گرفت. هرچند که این جنبش در راستای کل فعالیت های قبلی حزب آماده شده بود، اما بلافاصله چنان ابعاد گسترده ای پیدا کرد و چنان توده عظیمی را به مبارزه کشند که هدایت جنبشی که آغاز شده بود، غیر ممکن بود؛ با این حال، آنها سعی کردند که آن را تا حد ممکن تحت تأثیر خود قرار دهند، سازمان های آنرا تقویت کنند و با خاطر اطمینان نسبت به اهداف تعیین شده اش هدایت کنند. » (۴۶)

در روزهای پایانی فوریه (طبق تقویم قبلی) مشکلی که طبقه کارگر انقلابی با آن کلنجار میرفت، این بود که پیروزی بر تزاریسم به شکست نیانجامد، که توسط نیروهای هر دو سوسیال دموکراسی و محافظه کار سرمایه داری دنبال میشد. ما قبلا دانستیم که تا چه اندازه تعداد نمایندگان کارگران در شورای های خودشان کم بود. تسلط اولیه منشویکها و سوسیال رولوسییونرها بر شوراها که با وحشت نظاره گر جنگهای خیابانی بودند، تهدید کردند که انقلاب را به طبقات دارا که دولت موقت آنها را نمایندگی میکرد، تحویل دهند. و فقط برای تأکید بر اینکه چگونه انقلابیون واقعی توسط توطئه کاخ تاوری کنار گذاشته شدند، بیایید به خودمان یادآوری کنیم که این زنان پتروگراد بودند که ابتکار عمل انقلاب را آغاز کردند. چند نفر از آنها در پایان این هفته پر سر و صدا، در شورای نمایندگان حضور داشتند؟ متاسفانه، هیچ، انقلاب طبقه کارگر هنوز پایان نیافته نبود ...

جاک

(۱) مجموعه آثار جلد ۳۱ (مسکو ۱۹۶۴ ) ص ۹۵ .

(۲) انقلاب دوم روسیه، نوشته بردزهالفE.N Burdzhalov (ترجمه انگلیسی توسط دونالد جی رالی، انتشارات دانشگاه ایندیانا، ۱۹۸۶ ) p.۱۰۶. این « ممکن است بهترین کتاب به هر زبانی راجع به انقلاب سال ۱۹۱۷ پتروگراد فوریه روسیه باشد. » (دونالد جی رالی). بردزهالف، مانند آنا ام پانکراتووا از نسل جدید مورخان شوروی که پس از سال ۱۹۵۶ ، قالب ِ تاریخ نگاری شوروی را با بررسی تمامی ادعاهای « قهرمانانه » در مورد نقش بلشویکها (و استالین) شکستند. او به عنوان سردبیر نشریه وپروسی ایستوری Voprosy Istorii (مسائل تاریخ) اخراج شد اما هرگز توبه نکرد و انجام کار بر روی ارائه تصویر دقیق تری از انقلاب از پایین ادامه داد. او در سال ۱۹۸۵ از بیماری پارکینسون درگذشت. داستان او در مقدمه مترجم گفته شده است. در استفاده از نقل قول ها، من متن املایی آمریکایی رالی را حفظ کرده ام.

(۳) همانجا ص ۱۰۵ اوکرانا پلیس مخفی تزاریسم بود

(۴) همانجا ص۱۱۳ این پاراگراف شامل شرح « طوفانی » نیز از ص ۱۰۶ استخراج شده است

(۵) همانجا ص۱۱۰

(۶) روز زنان به عنوان یک ایده، از حزب سوسیالیست امریکا در ۱۹۰۸ -۹ برای برگذاری به جشن اعتصاب زنان کارگر شروع شد و زمانی « بین المللی » شد که لوئیز تسایتز و کلارا زتکین در ۱۹۱۱ در دومین کنفرانس بین المللی زنان کارگر در کپنهاگ پیشنهاد گرامیداشت چنین روزری را دادند. زنان روسی برای اولین بار آنرا در یک تظاهرات علیه جنگ در سال ۱۹۱۳ جشن گرفتند (به طوری که در سال بعد پلیس تزار سازمان دهندگان آنرا برای جلوگیری از تکرار دستگیر کرد ). بنابراین به جشنواره طبقه کارگر روسیه مانند روز اول ماه مه و نهم ژانویه (سالگرد یکشنبه خونین ۱۹۰۵ ) تبدیل شد..

(۷) نقل قول از بردزهالف همانجا ص ۱۰۶

(۸) الکساندر شلیاپنیکف، در آستانه سال ۱۹۱۷ : خاطراتی از انقلابی زیرزمینی (آلیسون و بازبی، ۱۹۸۲) ص ۱۸۹-۹۰. لنین و اشتراک نظر با دیدگاهای رفقای خارکف. در ۹ ژانویه سال ۱۹۱۷ او در یک جلسه به کارگران جوان در زوریخ گفت: « ما نباید فریب سکون و سکوت مرگ بار حاضر در اروپا را بخوریم. اروپا آبستن انقلاب است. وحشت دهشتناک جنگ امپریالیستی، درد و رنج ناشی از هزینه های بالای زندگی، در همه جا ایجاد خلق و خوی انقلابی کرده است؛ و طبقات حاکم، بورژوازی و چاکرانش، دولت ها، بیشتر و بیشتر در حال حرکت بسوی بن بستی ان که آنها هرگز نخواهند توانست خود را بدون تحولات فوق العاده از آن رها سازند ». پس از این او گفت: « ... انقلاب روسیه - دقیقا به دلیل کاراکتر پرولتری خود ... - مقدمه انقلاب آینده اروپا است» ( "سخنرانی در باره انقلاب ۱۹۰۵ " مجموعه آثار جلد ۲۳ (مسکو ۱۹۶۴ ) ص ۲۵۲-۳

(۹) اس ا اسمیت پتروگراد سرخ (کمبریج ۱۹۸۳) ص ۵۱

(۱۰) همانجا همان صفحه

(۱۱) همان مأخذ ص ۵۲

(۱۲) بردزهالف همان مأخذ ص ۱۱۷

(۱۳) نقل قول شده در بردزهالف ص ۱۲۰

(۱۴) همان مأخذ ص ۱۲۳

(۱۵) همان مأخذ ص ۱۲۴

(۱۶) همان مأخذ ص ۱۳۱

(۱۷) اچ دبلیو چمبرلین، انقلاب روسیه جلد اول (نیویورک ۱۹۶۵ ) ص ۷۷ . چمبرلین بار آنچه که به عنوان یک اثر کلاسیک ارزیابی شد اول در سال ۱۹۳۵ منتشر کرد. این یک دستاورد فوق العاده ای برای زمان خود بود و او به وضوح با بسیاری از منابعی که بردزهالف استفاده کرده، مشورت کرده بود. در آن زمان او منتقد و دلسوز انقلاب، پس از کالکتیویزسیون اجباری استالین که منجر به قحطی در اوکراین شد، در مقابل آن قرار گرفت. ارزیابی او از توانایی های خابالف پائین بود اما این به نظر میرسد که این ارزیابی بر اساس شواهد سایر مقامات تزاری پس از این رویداد، بوده باشند. این نمونه مشخصی از روش برسی تاریخی بورژوازی است که افراد به جای شرایط مادی به عنوان محرک اولیه در تاریخ ارزیابی می شوند. خابالف ممکن است ضعیف بوده باشد، اما مشکل او این بود که به محض اینکه پادگان پتروگراد بطرف طبقه کارگر رفت، تزاریسم دیگر شکست خورده بود. پیشنهاد بالک (فرماندار پتروگراد) که اگر خابالف به جای یکشنبه در پنجشنبه یا جمعه بسوی کارگران تیراندازی را آغاز کرده، آنوقت انقلاب سرکوب میشد، یک فکر واهی و پوچ است. هنگامی که تیراندازی آغاز شده، ضعف دولت نیز نمایان شد آنطوریکه حوادث یکشنبه نشان داد.

(۱۸) سوخانف انقلاب ۱۹۱۷ روسیه - یاداشت های شخصی ص ۲۵

(۱۹) همانجا همان صفحه « پاولوفسک » به عنوان « پاولوفسکی » در منابع دیگر ذکر شده است.

(۲۰) نیکلای دوم در تلاش برای پایان دادن به انقلاب سال ۱۹۰۵، در جدا کردن لیبرال ها از کارگران و دهقانان تسلیم تشکیل دوما یا مجلس شد. دو دومای اول، قبل از تغییر سیستم رای گیری، تنها چند ماه به طول انجامید. مالکان یک سوم از کرسی و جمعیت شهری نیز یک سوم از کرسی را در اختیار گرفت.بدون هیچ تعجبی، تعداد کمی از نمایندگان کارگران (بلشویک ها و منشویک ها ) در دومای چهارم در سال ۱۹۱۲ حضور داشتند. فراکسیون کوچک بلشویک ها، بخاطر مواضع شکست طلبی حزب در سال ۱۹۱۵ دستگیر شده و به سیبری تبعید شده بودند (که کامنف رهبر بلشویکها در دوما، شرم آور نتوانست در محاکمه خود در دادگاه از آن دفاع کند )

(۲۱) چمبرلین همان مأخذ ص ۷۸

(۲۲) همانجا همان صفحه Loc.cit.

(۲۳) لئون تروتسکی تاریخ انقلاب روسیه (چاپ پلوتو ۱۹۷۷ ) ص ۱۶۷

(۲۴) بردزهالف همان مأخذ ص ۱۷۰

(۲۵) همان مأخذ ص ۲۲۳

(۲۶) ۱۳۱۵ نفر در انقلاب فوریه کشته شدند. ۵۳ نفر افسر ارتش ، ۶۰۲ نفر سرباز، ۷۳ پلیس و ۵۸۷ « شهروند » بودند . چمبرلین، همانجا ص ۸۵ .

(۲۷) تروتسکی همان مأخذ ص ۱۷۹

(۲۸) بردزهالف همان مأخذ ص ۱۸۵

(۲۹) فرو همان مأخذ ص ۳۷ Ferro op. cit. p.37

(۳۰) لنینیسم تحت لنین، (مرلین ) ص ۱۱۷

(۳۱) این واژه از اولین صفحه کتاب پتروگراد سرخ نوشته اس آ اسمیت (S.A. Smith ) که پیشتر از آن نقل شد، استفاده شده که او در آن بخش های بورژوازئی شهر را با « محله های کثیف و هولناک » پرولتاریا مقایسه می کند. فصل اول کتاب او توضیح شرایط کار و زندگی در پتروگراد را در سال ۱۹۱۷ به خوبی آنچه که در منابع دیگر ممکن است یافت شود، توصیف می کند.

(۳۲) « ... نسبت رفاه کارگران غیر متخصص در مسکو و سنت پترزبورگ بالاتر از میلان بود. شهرهای ایتالیا دارای پایین ترین سطح زندگی در اروپا بودند. (آلن). » از استانداردهای زندگی قبل از انقلاب: روسیه ۱۸۸۸ -۱۹۱۷ اکاترینا خاوستووا ( Ekaterina Khaustova،) دانشگاه دولتی روسی (Kursk، ۲۰۱۳).

(۳۳) سوخانوف انقلاب روسیه ۱۹۱۷ - یاداشت های شخصی ص ۱۱ . در ایتالیا، موضع « نه حمایت و نه خرابکاری » حزب سوسیالیست در جنگ امپریالیستی (امیدواری افرادی همانند کائوتسکی، برای پایان این قضیه )، آنطوریکه سوخانوف یاد میکند، چندان هم مثبت نبود.

(۳۴) گچف (یکی از رهبران حزب اکتبریست ) از کارخانه داران برجسته ای بود که در دولت موقت وزیر شد و هنوز ۳ روز پس از تشکیل دولت موقت، میخواست که سلطنت را نجات دهد! او قبلا سودای سرنگونی نیکلاس دوم در سر داشت، اما صرفا برای جایگزینی او با پسرش تحت ریاست برادرش مایکل. سایر کارفرمایان، گچکوف را پس از آنکه سرانجام به انقلاب پیوست، دنبال کردند. اکنون همه آنها به طور ناگهانی طرفدارحکومت قانون اساسی شده بودند.

(۳۵) شلیاپنیکف همان مأخذ ص ۴

(۳۶) این و نقل قول قبلی از همان مأخذ ص ۳

(۳۷) الف اسمیت همان مأخذ ص ۳۸

(۳۸) الف اسمیت همان مأخذ ص ۱-۴۰

(۳۹) الف اسمیت همان مأخذ ص ۵۰ (جدول ۱۰) تمایز « سیاسی » و « اقتصادی » توسط پلیس داده شده بود.

(۴۰) همان مأخذ ص ۵۵

(۴۱) همان مأخذ ص ۳۸

(۴۲) تروتسکی همان مأخذ ص ۱۶۹

(۴۳) کلیات جلد ۲۹ (مسکو ۱۹۶۴) ص ۳۹۶

(۴۴) نقل شده در بردزهالف همان مأخذ ص ۱۰۵. او آن را از خاطرات شلیاپنیکف گرفته است. این جزوه بسیار نزدیک به جزوه ای ست که در سال قبل توسط یک دانشجوی زن بلشویک منتشر شده بود. محافل بین منطقه ای زنان که توسط آنا ایتکینا رهبری می شد که همراه بقیه گروه در سال ۱۹۱۷ به بلشویک ها پیوستند. رجوع کنید به ار استیات (R. Stites ) جنبش آزادی زنان در روسیه: فمینیسم، نیهلیسم و بلشویسم ۱۹۶۰ -۱۸۶۰ (پرینستون، ۱۹۹۰ ) ص ۳۸۶

(۴۵) الف اسمیت همان مأخذ ص ۵۲

(۴۶) بردزهالف همان مأخذ ص ۱۱۹

Etiketter