صد سال بزرگداشت روز جهانی زنان

معرفی

در راستای ادای سهم خود به روز بین المللی زنان، ما به بررسی نقش زنان در شروع انقلاب فوریه سال ۱۹۱۷ روسیه میپردازیم. برسی های ما نشان می دهد که زنان طبقه کارگر نه تنها نقش عمده ای در انقلاب ایفا کردند، بلکه از نظر طبقاتی هم، چیزی که فمنیست های طبقه متوسط روسیه در سازمان های مختلف حق رای زنان، به مخالفت با آنان برخاسته بودند، همان نقش را ایفا کردند. این اتفاقات، تصویر آینه وار از مبارزه در انگلستان بود که در آن کریستابل (Christabel) و مادر او، املین پانکهرست (Emmeline Pankhurst ) اتحادیه سیاسی و اجتماعی زنان را رهبری میکردند، در حالیکه سیلویا پانکهرست (۱) که در میان زنان در شرق لندن زندگی و کار میکرد، متوجه مبارزه در چارچوب مبارزه طبقاتی علیه سرمایه داری شده بود.

در طول جنگ جهانی اول، سازمان سیلویا پانکهرست، از فدراسیون حق رای زنان به فدراسیون سوسیالیستی کارگران (۱۹۱۸) تکامل یافت، در همین حال در سال ۱۹۱۷، در حمایت از انقلاب فوریه، نشریه او زنان متهور به کارگران متهور تغییر نام داد. این رویه توسط مادر و خواهر او دنبال نشد که از مبارزه برای رای دست کشیدند و مردان را « برای شاه و کشور » روانه سنگر ها کردند که کشته شوند. باز هم، شباهت ها با روسیه قابل تامل اند. بعد از وقایعی که به تفصیل در مقاله زیر گفته شده، زنان طبقه متوسط لیگ برابری زنان روسیه، تظاهرات محکم ۴۰،۰۰۰ نفری، برای درخواست حق رای به زنان را سازمان داد. الکساندرا کولونتای شاهد این ماجرا بود و از اینکه همه سخنرانان فراخوان به حمایت از ادامه جنگ میدادند، دلسرد و نگران شد. در نهایت وقتی توانست صدای خود را به گوش تظاهرکنندگان برساند فراخوان « همه قدرت به دست شوراها » را داد که توسط « اوباشان وطن پرستی که در موارد این چنینی برای حفظ نظم، اجیر میشوند » پایین کشیده شد (۲).

دولت موقت متوجه نفوذ و قدرت تبلیغات وعده حق رأی برای زنان شد (از آنجایکه اصلا مجلسی وجود نداشت، صرفا یک گام نظری بود) و حتی آنها را تشویق به پیوستن به نیروهای مسلح کرد به این امید که آنها بتوانند روحیه ضعیف ارتش روسیه را بالا برده و آنها را برای ادامه جنگیدن متقاعد کنند.

پیشرفت واقعی برای زنان مجبور بود که تا انقلاب اکتبر منتظر بماند، که نه تنها برای زنان شاغل همان حق مردان را در محل کار و نیز حقوق سیاسی شان به رسمیت شناخت، بلکه طلاق، ( که انجامش آسان یافت) مرخصی دوران زایمان، مراقبت از کودکان، و همچنین امنیت شغلی در دوران بارداری نیز قانونی اعلام شد. برای پایان دادن به برخی از خرحمالی های کار در خانه، کودکستان و مراکز عمومی ایجاد شد و اموال مشترک در ازدواج (در کنترل مرد) به پایان رسید. اینها بدون نقص نبودند و همچون خود انقلاب برای مدت طولانی دوام نیاوردند. استالین پس از سال ۱۹۲۸، بسیاری از این پیشرفت ها را تا میتوانست از هم گسست.

بعد از آن، پیشرفت آنچنانی را نمی توان برای ۵۱ ٪ از بشریت ثبت کرد. در اوضاع کنونی جهان، خشونت علیه زنان به طور چشمگیری در همه جا در حال افزایش است. این که در کالج های امریکا در ترم اول، « تجاوز جنسی» به یک چهارم از زنان، اتفاق افتاده باشد یا در آفریقا که در آن ختنه زنان بطور گسترده انجام میگیرد و یا از طریق خشونت مدون کشورهایی همچون عربستان سعودی و ایران که در آن قربانیان تجاوز را سرزنش میکنند، در واقع یک فرهنگ خشونت علیه زنان وجود دارد که ما باید به عنوان بخشی از مبارزه عمومی برای آزادی انسان، بر علیه آن مبارزه کنیم. افزون بر این، فروریختن بسیاری از حکومت ها، تحت فشار فروپاشی اقتصادی و جنگ های نیابتی امپریالیستی، در مکان هایی مانند کنگو، رواندا، اوگاندا، سودان جنوبی، جمهوری آفریقای مرکزی (لیست میتواند ادامه داشته باشد) بدان معنی شده که تجاوز جنسی تبدیل به یک سیاست در جنگ نیز شده است. این برای بوکوحرام و خلافت اسلامی هم صدق میکند، استفاده از تجاوز به کسانی که آنها را به عنوان کافر میشناسند، وقتی که آنها مجبور به « ازدواج » با جنگجویان به عنوان « پاداش ِ » کار، نشده باشند. در مقابل این، در این جامعه، خواستار « حقوق » زنان شدن، کافی نیست. خشونت مردان، یک مشکل اجتماعی ست نه یک « مسئله زن ». جنگ طبقاتی در برابر همه جنگها، آرمان همه بشریت است، اما تنها می تواند توسط یک طبقه که در همه جا حضور دارد - طبقه کارگر، انجام گیرد که به تنهایی پتانسیل به پایین کشیدن سرمایه داری را داراست . ما به تغییر در نگرش و همچنین تغییر در نهادها نیاز داریم و تنها طریق دستیابی به آن انقلاب خواهد بود. همانطور که مارکس توضیح داد

…_._ و برای موفقيت خود آرمان، تغيير انسانها در مقياس وسيع ضروری است، تغييری که تنها در يک جنبش عملی، يک انقلاب، امکان پذير است. بنابراين، اين انقلاب، نه فقط بدين خاطر ضروری است که طبقۀ حاکم را نمیتوان به گونه ای ديگر سرنگون ساخت، بلکه بدين دليل نيز که طبقۀ سرنگون کننده، فقط در يک انقلاب میتواند خود را از همۀ کثافات عصرها پاک کند و فراخور جامعه جديد گردد

بنابراین، برای ما، نگاه دوباره به امیدهایی که در انقلاب فوریه روسیه گشوده شد، غوطه ور شدن در دلتنگی ها نیست بلکه گواه این ادعاست که اوضاع می تواند به گونه دیگر باشد ...

انقلاب فوریه ۱۹۱۷

در روز جهانی زن (۲۳ فوریه به سبک تاریخ قدیم / ۸ مارس بسبک امروز) در سال ۱۹۱۷، (۳) زنان کارگر از هر دو خانه و کارخانه به خیابانهای پتروگراد ریختند. پنج روز اعتصاب، تظاهرات و بعدا بیش از ۱۳۰۰ کشته، قصر تزار را از هم پاشید. در این حوادث، صدها هزار نفر از مردان نیز در آن شرکت کردند، اما

« این زنان بودند که در اکثر موارد، این اقدامات را شروع کردند و آنهم در درجه اول زنان کارگر از کارخانه های نساجی. » (۴)

در آغاز فوریه، زمانی که تنها نیمی از مواد غذایی درخواستی، به پتروگراد رسید و عرضه نان در بازار با اختلال روبرو شد دیگر کارد به استخوان زنان کارگر رسید بود.

« در مقابل مغازه ها و نانوایی ها صف های طولانی کشیده شده بود. زمستان طاقت فرسا و بی سابقه، حضور خود را اعلام کرده و خیابان ها را با یخ و روی سقف خانه ها، پیاده رو ها و پل های شهر را از برف پوشانده بود. لرزان از سرما، جوانان ژنده پوش، زنان و مردان پیر، بعد از ساعت ها منتظر نان، اغلب با دست خالی به خانه خود میرفتند. کمبود غذا جوش و خروش ِ حتی بیشتری را در میان توده ها برانگیخته بود. در طول صف، آنها راجع به کمبود نان و اینکه چرا قیمت آن کماکان افزایش مییابد، بحث و گفتگو میکردند؛ آنها میخواستند بدانند که مسئول بدبختی مردم کیست و چه نیازی به جنگ بود. اوكرانا ( اداره حراست از نظم و امنیت عمومی ) پتروگراد شاهد این بود که در روزهای بحرانی شدید، این صف ها، نیروی همان جلسات انقلابی و تاثیر دهها هزار اعلامیه های انقلابی را داشت. « خیابان ها به باشگاه های سیاسی تبدیل شده بودند. »

برای نیروی کار پتروگراد، جنگ ۲۵۰،۰۰۰ نفر از زنان بیشتری را با خود به ارمغان آورد و در کل تعداد آن به حدود یک میلیون نفر رسید. جنگ این شرایط را به ویژه برای زنان بسیار سخت کرد بسیاری از آنها پس از آنکه مردانشان به جبهه فرستاده شدند، مجبور شدند که در صنایع جنگی با ساعت های کار طولانی استخدام شوند و کماکان از کودکان خود نیز پرستاری کنند، وقت آزاد کمی هم که مانده بود، در صف های طولانی نان و نفت سفید صرف کنند. موضوع نان، جرقه ای بود برای روشن کردن آتش خشم غیر قابل کنترل. چند روز قبل از روز جهانی زنان، نانواها اخراج شده بودند و مغازه های نانوایی سنگسار، اما آنچه این شورش نان را به چیزی بیش از آن تبدیل کرد، این بود که زنان کارگر (به همراهی برخی از مردان)، جلسات توده ای « پر شوری » را برگزار کرده و تصمیم میگیرند که نه صرفا با تظاهرات بلکه با اعتصاب نیز، آن روز را جشن بگیرند. پس از اینکه تصمیم گرفتند که کار را در یکی از کارخانه ها تعطیل کنند، آنوقت به سایر کارخانه ها رفته و گاهی اوقات با پرتاب سنگ به پنجره ها، توجه دیگر کارگران را بسوی خود جلب کردند. مردان و زنان از کارخانه ها برای شرکت در تظاهرات به بیرون ریختند. گفته شده که در آنروز بین ۸۰،۰۰۰ تا ۱۲۰،۰۰۰ کارگر، اکثریت قریب به اتفاق آنها، زنان، دست به اعتصاب زدند و خواستار نان، صلح و پایان تزاریسم شدند.

در راه اندازی چنین اعتصاب گسترده ای، کارگران زن در برابر رهنمود های تمامی سازمان های سیاسی که فکر میکردند که بسیج یک حرکت کاملا انقلابی هنوز خیلی زود است، ایستادند. آنها واهمه داشتند که چنین حرکتی به شکست منجر شده و سبس سبب تضعیف روحیه شود، و می‌خواستند که این سالگرد سوسیالیستی را مثل سالهای پیش به تظاهرات رسمی علیه جنگ محدود کنند. البته نه این که زنان کارگر بدون رهبران سیاسی خود بوده باشند. زنان بلشویک، با تشویق لنین، حتی صاحب نشریه خود بودند، رابتونیستا (کارگر زن) که ۷ شماره آن در سال ۱۹۱۴ بچاپ رسید. پس از انقلاب ۱۹۰۵، بیشتر سازمان های سوسیالیستی، بخش زنان خود را مانند انجمن کمک متقابل زنان کارگر، ایجاد کرده بودند (تاسیس ۱۹۰۷) که به انجام « سازماندهی و تبلیغ در میان زنان پرولتاریا در کارخانه » بپردازند. این سازمان، به ویژه ارتباط نزدیکی با کارگران نساجی که پیشگام جنبش سال ۱۹۱۷ شدند را داشت.

در سرتاسر فعالیت خود، آنها از طرف سازمان های زنان سنتی مرفه تر طبقه متوسط، که صرفا خواستار رای برای زنان بودند، مقابله میشدند. سال ۱۹۱۶، در روز جهانی زن، فمنیست های طبقه متوسط لیگ برای برابری زنان و حزب زنان پیشرو، به همه جا سر زدند و پوستر زنان کارگر را برای جلوگیری از اعتصاب پاره کردند. اما در سال ۱۹۱۷ با خشم گسترده، داستان به گونه دیگری بود. اگر چه بشکل سازمانی ضعیف، اما اعضای محافل زنان کارگر در درون طبقه کارگر ریشه دوانده بودند. برخی، مانند آنا اتکینا (که هنوز بلشویک نبود)، در صدور اعلامیه ها که خواستار اعتصاب و تظاهرات بودند، نقش بسزایی داشتند. آنها هر چند نه می توانستند که پیش بینی که جنبش به کجا ختم خواهد شد.

زنان کماکان در تحولات ۵ روز آینده نقش مهمی داشتند. آنها از تجربه سال ۱۹۱۰ خود، میدانستند که وظیفه کلیدی برای موفقیت،جذب و بطرف خود کشیدن پادگان ها بود. می دانستند. روند نرم شدن به صورت جدی در ۲۴ فوریه شروع شد. اگر چه بیشتر قزاقها گمارده شده، در ابتدا آنچه به آنها گفته شده بود را انجام دادند، با این وجود در یک یا دو مکان نوعی از اخوت و برادری یا دقیق تر، « خواهری »، اتفاق افتاد. دوباره به طور عمده، این زنان بودند که بطرف سربازان رفته، سرنیزه آن‌ها را گرفته و در مورد نداشتن نان، با آنها صحبت کردند و در مورد اینکه مردانشان در جبهه بوده و غیره به آنها توضیح دادند، هدف آنها شرمگین کردن سربازان راجع به نقشی که داشتند بود. اینها، کارگر افتاد و بخش عمده سربازان به تدریج به انقلاب پیوستند.

حالا روسیه، صاحب نه یک دولت جدید بلکه دو دولت بود. اولی، دولت موقت بود که توسط اعضای مجلس قدیم (دوما) راه اندازی شده بود که با سیستم رای گیری متقلب تزار انتخاب شده بود. و آن دیگری شورها بود. با این حال حتی شوراهای اولیه نماینده واقعی نبودند از آنجائیکه بسیاری از کارخانه ها هنوز نمایندگان (برخی حتی دوباره تشکیل یافتن شورا ها را نشنیده بودند ) خود را نفرستاده بودند. سربازان بسیار بیش از حد نمایندگی شده بودند. در نتیجه شوراهای اولیه توسط منشویکها و سوسیالیست انقلابیونی که می خواستند « جنگ تا پیروزی » ادامه یابد (کرنسکی) در نتیجه رهبری انقلاب را به طبقات دارا در دولت موقت تحت سپرده بودند. طبقه کارگر انقلابی هنوز بر علیه این باید مبارزه میکرد.

زنان کارگر باید در دو جبهه مبارزه میکردند. با وجود اینکه ۴۰ درصد پرولتاریای پتروگراد را تشکیل میدادند، با وجود اینکه نقش بسیار مهمی در انقلاب ایفا کرده بودند، حتی یک نماینده زن در اولین شورا حضور نداشت. انقلاب طبقه کارگر تنها تازه شروع شده بود ...

سازمان کارگران کمونیست

مارس ۲۰۱۷

(۱) leftcom.org

(۲) Cathy Porter Alexandra Kollontai (Virago 1980) p.239

(۳) روز زنان به عنوان یک ایده از حزب سوسیالیست امریکا در ۱۹۰۸ -۹ برای برگذاری به جشن اعتصاب زنان کارگر شروع شد و زمانی « بین المللی » شد که لوئیز تسایتز و کلارا زتکین در ۱۹۱۱ در دومین کنفرانس بین المللی زنان کارگر در کپنهاگ پیشنهاد گرامیداشت چنین روزری را دادند. زنان روسی برای اولین بار آنرا در یک تظاهرات علیه جنگ در سال ۱۹۱۳ جشن گرفتند (به طوری که در سال بعد پلیس تزار سازمان دهندگان آنرا برای جلوگیری از تکرار دستگیر کرد ). بنابراین به جشنواره طبقه کارگر روسیه مانند روز اول ماه مه و نهم ژانویه (سالگرد یکشنبه خونین ۱۹۰۵ ) تبدیل شد.

(۴) تمامی نقل قول ها از کتاب انقلاب دوم روسیه، نوشته بردزهالفE.N Burdzhalov (ترجمه انگلیسی توسط دونالد جی رالی، انتشارات دانشگاه ایندیانا، ۱۹۸۶ ) میباشد.

Etiketter