آمادئو بوردیگا - در ورای افسانه و لفاظی

اعتبار و محدودیتهای یک تجربه انقلابی - نوشته اونوراتو دامِن

حزب ما هرگز از بوردیگا بت نساخته است. حتی زمانی که او زنده بود ما آشکارا با برخی از اصول او موافقت نکردیم، علی الخصوص با ایده هائیکه توسط مقلدین او، با استفاده از نام او تغییر داده شده اند. بنابراین ما در موقعیت بهتری قرار داریم که راجع به او، از اعتبار او به عنوان یک مبارز، از کار خستگی ناپذیر او به عنوان سازمان ده و همچنین از محدودیت های او صحبت کنیم.

نتیجتاً، در حالی که صحبت در مورد "درگذشتگان" معمولا لحن عذرخواهانه بخود میگیرد، اما ما آنرا رد می کنیم، همانطوریکه خود بوردیگا با حرف های شوخی آمیز ِ معمول ِ خود، تحت حرف مفت، آنها را رد میکرد، به دلیل سهم او در کمک به تئوری انقلابی، ما میخواهیم نشان دهیم که چه چیزهائی قابل پذیرش و دفاعند و چه چیزهائی که ما آنها را در تداوم تاریخی کمونیست چپ انترناسیونالیستی ارزیابی نمیکنیم، به ویژه آنهائی را که به عنوان "چپ ایتالیا" شناخته می شوند.

ما به بوردیگا چی مدیونیم

ما نظریه تحریم را به بوردیگا مدیونیم که در جنوب ایتالیا، در حزب سوسیالیست جوانه زد. تاکتیکی که بیان صریح خود را در دورۀ بدترین شکل پارلمانتریسم، یعنی رشوه دهی سیاسی و فساد اداری، در او یافت. به تشکیل فراکسیون تحریمی ها در درون حزب سوسیالیست ایتالیا منجر شد. بنياد و اساس نظری و عملی خود را برای احیای افکار مارکسیستی که با پسگرايي دموکراتیک، تنزل داده شده بود، بوجود آورده و بر علیه مجلس، سنگر عمده فساد، فساد دموکراسی پارلمانی، مبارزه ژرفی را شکل داد.

ما احیای چارچوب نظری سوسیالیسم علمی، در امتداد خطوط اساسی میراث مارکس و انگلس و تقویت بهترین و آگاهترین حزب سوسیالیستی را مدیون بوردیگا هستیم. چارچوبی که با فساد سوسیال دموکراسی و وصل کردن حزب به کرسی های پارلمان ایتالیا ( ۱) له شده بود و کائوتسکی با جایگزینی اولسیون بجای انقلاب و دیکتاتوری پارلمانی بجای دیکتاتوری پرولتاریا، همچون "پاپ" بر مسند نشسته بود. (۲)

ما تئوری صحیح رابطه حزب و طبقه را که موفقیت انقلاب بدان بستگی دارد، به بوردیگا مدیونیم. ما بدون ترس از تناقض گوئی و یا اغراق، تصریح میکنیم که تعریف از یک چنین رابطه ا ئی، نقطه روجوعیست در مارکسیسم که معرف تجربه خوش ترکیب "چپ ایتالیا" با لنین و نتیجه پیروزمند انقلاب اکتبر میباشد. باید اضافه کنیم، آنچیزی را که بوردیگا در ارتباط با "حزب و طبقه" ارائه داد، نه تنها به عنوان نقطه مرجع، در خدمت احزاب مارکسیستی که در دوره بعد از جنگ جهانی اول، در پی انقلاب اکتبر شکل گرفته بودند، قرار گرفت، بلکه همچنان تا موج انقلابی پرولتری بعدی بمثابه نظریه کلاسیک، خود را حفظ خواهد کرد. نادیده گرفتن و یا تضعیف ضوابط آن، حتی به نام بوردیگا و یا با سرهم کردن مقوله مبهم بوردگیسم، میتواند به تضعیف معنای حزب انقلابی و نقش دائمی آن در رهبری مبارزات طبقه کارگر، منجر شود.

ما باید به نظرات پلاتفرمی که در کنگره امولا (۳) بسط داده شد و پایه تشکیل حزب کمونیست ایتالیا در کنگره لیوورنو (۴) (۱۹۲۱) را فراهم نمود، باز گردیم، مراحل شکلگیری یک حزب پویا را که بوردیگا با بسط و گسترش نظریه ارتباط حزب با طبقه و با استفاده از تجارب زنده حقایق عینی و ذهنی، بیشتر و بهتر از هر کس دیگری انجام داد، دنبال کنیم.

سانترالیسم ارگانیک؟ سانترالیسم دموکراتیک؟ ما از آن بنام سانترالیسم دیالکتیکی یاد خواهیم کرد، در انسجام بیشتری با بوردیگای آن دوره، که برای ما نه تنها بهترین بوردیگا بلکه بوردیگای ثابت قدم و استوار میباشد. سانترالیسم دیالکتیک به این دلیل که با فشار از پایین شروع می شود، حتی اگر آنها غیر منطقی باشند، توسط رهبری دریافت و مستدل شده و به توده های سازمانی برگردانده میشوند تا به عمل مشخص سیاسی ترجمه شوند.

معتبر سازی تئوری سانترالیسم ارگانیک، با وصل کردن بسط آن به بوردیگا، که هرگز ابداع آنرا به رسمیت نشناخت، در یک مفهوم ضد دموکراتیک، ما را به پوچی کشانده و بوردیگا را مضحک میکند. او، از سوی دیگر، مسئولیت ِ تز های رم را، نه صرفا بشکل رسمی، بگردن گرفت (۵) که بخشا به تاکتیک های مستقیم و غیر مستقیمی مربوط میشوند که ادعای لنینیستی قبول امتیازات از دموکراسی برای منافع حزب انقلابی را صریح و روشن بیان میکند.

او چقدر به روش باصطلاح "شمارش آرا" به عنوان نمادی از روش دموکراتیک که وجود اکثریت و اقلیت را در کمیته مرکزی قانونی میکند و بشکل مکانیکی به این رای گیری مرتبط است، اهمیت میداد ؟ نویسنده این خطوط به یاد می آورد که چگونه بوردیگا خود به تصمیمات گرفته شده در آخرین جلسه برگزار شده در ناپل، واکنش نشان داد. این جلسه در مورد انحلال یا عدم انحلال کمیته توافق (۶) در پی خواست بی چون و چرای زینوویف، منشی اول بین الملل کمونیست - کمینترن، باید تصمیم گیری میکرد. بوردیگا، افتاده در میان یک اقلیت، حیرت زده و با اندوه، اولین بار بود که او در یک اقلیت (کلمات خود او ) قرار گرفته بود، انحلال را که برای سازمان یابی دوباره چپ که نام خود او را یدک میکشید، پذیرفت. علاوه بر بی ادبی اگر نخواهیم بگوئیم مضحک، پروگراما کمونیستا بوردیگا را در کنار لنین قرار داده و از او چنین ستایش میکند "بازگرداننده مارکسیسم حتی در سطح بالاتر، نه برای فضیلت های شخصی، اما با توجه به وضعیت تاریخی، او آخرین تماسها را با همه پس ماندهای دمکراتیک، چه رسمی و چه بیرون از این دایره، حتی با کسانیکه که داوطلب نبودند، حذف کرد".

ما بر روی این قسمت به منظور نشان دادن اغتشاش ِ مخلوط کردن ایده ها و روش ها تاکید کرده ایم. پروژه نظری بوردگیستی، به دلایل ِ غیر مرتبط بودن به واقعیت، در یک آشفتگی ِ سوبژکتیویسم ایده آلستی، دور از روش جدی مارکسیستی و کاملا بیگانه به کار و چارچوب نظری واقعی بوردیگا، در حال حاضر در هواست. پس ما میتوانیم درک کنیم که چرا مشروعیت بخشیدن به تعریف خاصی از سانترالیسم ارگانیک در مسیر و طول عمر عمل حزب انقلابی، هرگز مشغله بوردیگا نبود و در زندگی خود به عنوان یک مبارز، آنرا انجام نداد. نتیجه این نظریه این است که بجای استفاده از روش سانترالیسم دموکراتیک و انتخاب کمیته مرکزی در کنگره، برای مثال، کمیسرهای دائمی را بیبینیم که عمل و یا عدم انجام آن، با توجه به معیارهای به جا مانده و ارث برده شده از استالینیسم، انجام میگیرد.

با این حال، در بسیاری از نوشته ها و در رفتار های شخصی بوردیگا، میشود به آسانی بینش ِ کم و بیش هوشمندانه جدلی ایده های اصلی او را پیدا کرد، که او هرگز از طریق بررسی دقیق ِ تجربه جنبش کارگری، انباشته شده در هر لحظه از تاریخ طولانی اش، به توسعه نظری عمیق مبادرت نورزید. و این در مورد "سانترالیسم ارگانیک" که برخی از مقلدین مشکوک مارکسیست سعی میکنند که در مسیر اشتباه سوبژکتیویستی پیچ و تاب دهند، همانطوریکه در عمل نشان داده شده، صدق میکند، در نتیجتا به سازمان و اعتبار تجربه لنینیستی صدمه ،میزند. چنین آسیب هائی، همیشه قابل درمان و جبران نیست.

ما واژگونی یک سنت سیاسی از حزب سوسیالیستی را که در آن، برنامه حداقل یعنی تاکتیک، همه چیز، و برنامه حداکثر یعنی استراتژی، هیچ چیز، با یک فرضیۀ مبهم فتح قدرت توسط طبقه کارگر از طریق قانون تکامل (تئوری عزیز اصلاح طلبان "گلابی رسیده خود بخود می افتد") به یک بشارت ساده و آیینی کاهش داده شده بود را مدیون بوردیگا هستیم. مانند هر تغییری، در زمان خود، دارای جنبه های پارادکسی بود که در آن نفی مطلق جایگزین ِ تاکید ِ به همان اندازه مطلق شد. این، در مورد بوردیگا نیز صادق بود : اصطلاح "تاکتیک" در نوشته های او ناپدید و "استراتژی" جایگزین آن شد. با این برداشت، دیالکتیک به دوعنصر متناقض ِ ثابت، کاهش یافت، هر چند که برای بوردیگا، هر چند هم شدید، تنها یک چیز بود و آن راه شکستن اندیشه و عمل سیاسی سنت اصلاح طلبی. این شیوه بر روی استراتژی تکیه میکند که بشیوه دیالکتیکی در درون خود امکان غلبه بر مشکل تاکتیکی حاضر را، در چشم انداز پر و واقعی تر از رویداد های استراتژیک، داراست.

با استفاده از تجربه شخصی، ما می توانیم از دو اپیزود روشن و قابل توجه به درک اینکه چگونه لحظه تاکتیکی، بشیوه دیالکتیکی، در چارچوب یک استراتژی طبقاتی معتبر میشود، نائل آئیم. ما در اینجا راجع به نشانه هائی که بوردیگا بطور غیر مستقیم، به دنبال کنار گذاشتن او از رهبری حزب در لیوورنو توسط خط میانه جدید گرامشی - تولیاتی (۷) در خصوص اتخاذ خط مشی که در درون و نه در بیرون سیرک پارلمانی در یک وضعیت بی نظمی عمیق برانگیخته از ترور ماتییوتی (۸) باید گرفته میشد، صحبت میکنیم. این نه یک سوال اخلاقی، آنطور که او پند میداد بود و نه یک سوال تجزیه طلبی پارلمانی از نوع آوانتینه (۹) که با دنباله روی از توهمات احزاب دموکراتیک، رنجیده از ترور تبهکارانه با اخلاقیات بورژوازئی بر علیه فاشیسم مبارزه میکرد، و یا به نام دفاع از پارلمان به عنوان نهاد تضمین کننده دموکراسی واقعی، و یا حتی به نام دفاع از نهادهای سلطنتی و وراثت سلطنت ساوی (۱۰) . این خط سیاسی که توسط جناح میانه حزب با اکراه دنبال شد، به آرامی و زیگ زاگ گونه، در خانه فکری بوردیگا ابداع و توسعه یافت و در سخنرانی گرییکو در مجلس نمایندگان بازتاب یافت. این همان گرییکو ئی بود که تا آن زمان، مرید و منتخب آمادئو بود، کسی که چند ماه بعد تبدیل به دشمن "سنگدل" ِ "چپ ایتالیا" شد (۱۱).

این خط، مهم ترین تاکتیک ضد فاشیستی رهبری حزب بود. خطی وفادار به سیاست دولت روسیه، که با قرار گرفتن حزب در کنار یکی از طرفین درگیر جنگ امپریالیستی، بپایان رسید. در توجیه تئوریک آن، نظریه امپریالیسم لنین بطرز بیشرمانه و مبتذلی تحریف شد،. با اینکار فعالیت انقلابی حزب یعنی مخالفت با جنگ امپریالیستی از طریق تبدیل آن به یک جنگ طبقاتی، تضعیف شد : نظریه و وظیفه ائی که تنها کمونیسم چپ در آن زمان و همچنان امروز به دفاع از آن پرداخته است.

تجربه دوم تاکتیکی که به عنوان بخشی از یک هدف استراتژیک درک میشد، در قلب بحران داخلی حزب ما انجام گرفت. (۱۲) از پایه و اساس، مفاد حزبی ما، که کماکان نیز هست، این بود که تلاشی برای بحث و جدل در مورد انحراف ایدئولوژیک و فرصت طلبی آن در خارج از حزب کمونیست انترناسیونال صورت نگیرد، بلکه از درون "چپ ایتالیا" برای ایجاد یک حزب انقلابی در موقئیتیکه که بطور عینی غیبت وجود آن حس میشد، اقدام شود. اختلافات، عمدتا حول و حوش نگرش به اتحادیه ها و تشکلات کارگری کارخانه بود که برای یک حزب انقلابی ضروری در نظر گرفته میشد، چرا که آنها نه تنها به طبقه مربوطند، بلکه افزایش تعداد کادرها که قادر به انجام وظایف اساسی آن باشند هم مورد نیاز بود، اما دیگران استدلال میکردند که این پراتیک سوسیال دمکراسی بوده و سیاست حزبی باید آنرا رد کند.

بوردیگا به حزب ما هرگز نپیوست (۱۳) ، اما به لحاظ نظری با آن همکاری جدی کرده (هر چند نه به عنوان یک مبارز فعال) و تصمیم به شرکت در این بحث را نمود. او از این دیدگاه که سازمان های بلافاصله (اتحادیه ها)، مورد نیاز بین حزب و طبقه است، دفاع کرد. سازمان های معروف به تسمه های انتقال که بدون آن حزب فاقد ابزار تماس مستقیم با طبقه است، اتحادیه ها مبارزه برای مطالبات و خواسته ها را سازماندهی و رهبری میکنند -- یعنی آنها هیچ ربطی به وظایف خاص حزب انقلابی ندارند. اما بالاتر از همه، وجود این نهاد های واسطه بین حزب و طبقه، شرط اول و دائمی را برای حزب فراهم میسازد که بتواند توده های کارگر و مبارزاتشان را بسوی خود جلب کند. چنین مبارزاتی شرایط وجود حزب را تعریف و اعتبار ایده های آن را تایید میکند و ایجاد امکان رشد خود و در همان زمان، طبقه را به عنوان یک کل، فراهم میسازد. از طریق آنها حزب می تواند ابزارهای سیاسی و مادی انسانی را به منظور پیوستن به مبارزات روزانه و به این ترتیب افزایش و تعمیق آن و بالا بردن شرایط خاص و فوری به مرحله جهانشمولی، مهیا سازد. به عبارت دیگر، گسترش و تعمیق امکان عینی و روبنایی برای رشد انقلابی.

در آن زمان، این مداخله بازتاب کوچکی را در میان آن دسته از رفقائی که با خصومت واقعی و مبتدی خود، از فعالیت های اتحادیه بیزار بودند را داشت: اما پس از آن که انشعاب در سازمان انترناسیونالیستی اتفاق افتاد، تغیر ۱۸۰ درجه ای مواضعشان، که بنوبه خود همه ما از آن آگاهیم، بدون هیچ انتقاد توجیه پذیری که به طور معمول لازمه این نوع تغییر مواضع اند، شکل نگرفت.

نشان دادن اینکه بوردیگا، و با او "چپ ایتالیا"، چگونه دقیق با مشکل تاکتیک های انقلابی مواجه و آنرا در هر دو قلمرو تئوری و عملی کردن برنامه، حل و فصل کردند و نیز افشای اسطوره ناتوانی بوردیگا و چپ، از دست و پنجه نرم کردن با مشکلات تاکتیکی، ارزش بازگویی این دو اپیزود را دارد. چیزی که در مورد این اتهام حقیقت دارد و برای گرامشی و تولییاتی در زمان حملات مداوم و تاریک خود به رهبری حزب کمونیست ایتالیا (در ۱۹۲۳) خیلی عزیز مینمود یعنی جایگزینی جناح چپ ( ارزش تکرار را دارد ، جایگزینی که صورت گرفت، نه از طریق تصمیم گیری اعضای حزب که اکثریت آنها در جناح چپ بودند (۱۴)، اما به خاطر اعمال سیاست جدید شوروی که مرکزیت بین الملل سوم در مطابقت با آن در هر زمینه ای، حتی با دخالت در فعالیت های داخلی احزاب بین الملل مینمود)، اینست که چپ همواره، آشکارا و قاطعانه با چنین تاکتیکهائی به مخالفت برخاست، به عبارت دیگر، تاکتیکهائی که از استراتژی طبقه جدا شده باشند : چپ، آشکارا و قاطعانه با تاکتیک های فوری و کوتاه مدت گرامشی و تولیاتی که حزب کمونیست ایتالیا را به یک حزب سازشکار سیستماتیک تبدیل کرده و با دنباله روی از سیاست های بی نتیجۀ راه ِ رسیدن ِ مسالمت آمیز به سوسیالیسم ایتالیائی (۱۵) ، مخالفت کرد.

تا اینجا ما به طور خلاصه و ابژکتیو که چگونه بوردیگا، مبارز انقلابی، از مسیر تفکر و درس آموزی ها عبور کرد را مورد برسی قرار دادیم . این تجربه حاصل یکی از شدید ترین مبارزات جنبش انقلابی بوده است. این تجربه بدون شک میراث چپ ایتالیا و به همین اعتبار حزب انقلابی را شکل داد. ما با این حال به عنوان مبارزین حزب انقلابی در انجام وظیفه خود قصور خواهیم کرد اگر بشکل عینی در تجزیه و تحلیل محدودیت های فکری و شخصیتی او کوتاهی کنیم. چه به دلایل احساسی و چه به دلایل سیاست فرصت طلبانه، متناقض و انحراف از سنت ماست که در کار و رفتار رفقایمان سکوت کنیم.

محدودیت های بوردیگا

بوردیگا به این دلیل که پایه تحصیلاتش، تا حد زیادی بر داده های علمی (۱۶) بنیاد شده بود، فاقد یک ارزیابی واقعی از دیالکتیک بود که او را به داشتن دیدگاه توسعه منطقی جهان و حیات وا داشته بود، در حالیکه، هستی واقعیت اجتماعی و مبارزه انقلابی، اغلب جهانی را شکل میدهد که بخش مهم آن، از انگیزه های غیر منطقی پیروی میکند. روش ِ متکی بر یقین ریاضی، که به علم تعلق دارد، همیشه در توافق با متدولوژی دیالکتیکی حرکت و تضاد نیست و این زمانیکه تجزیه و تحلیل سیاست ها و دیدگاه های انقلابی در میان است، مسئله کوچکی نیست. در پرتو کم بها دادن به روش دیالکتیکی، در معنای مارکسیستی آن، دلایل بیفایده بودن کنگره بولونیا (۱۹۱۹) از لحاظ دستیابی به شفافیت و وضوح اساسی در مورد واقعیت و چشم انداز های فوری حزب سوسیالیست را، میتوانیم شناسایی کنیم. هر چند به عنوان یک حزب پارلمانی، زنده و فعال مینمود و تشکیل یک حزب جدید از طریق انشعاب، توسط کسانی که به سوی عمل انقلابی گرایش داشتند و یا با جمع شدن کسانیکه در جناح چپ انقلابی در داخل ساختار قدیمی برای لحظه مناسب گسست انتظار میکشیدند، نیاز به کار در کنگره بود، اما عملا کار ش به عنوان یک حزب انقلابی به پایان رسیده بود. این، هر دو شرط لازم و کافی را، برای تشکیل حزب کمونیستی که از نظر سازمانی و ایدئو لوژیکی پخته باشد و بتواند نقش محرک و راهنمای طبقه کارگر را، در حالی که برآمد انقلابی کماکان ممکن بود، برآورده بود. در لیوورنو (۱۹۲۱) وضعیت تغییر کرده بود و نیروهای طبقه کارگر تحت فشار واکنش فاشیست، در واقع در حال عقب نشینی بودند. خود بوردیگا که مسئولیت عمده ای را در جهت گیری نظری و سیاسی چپ های تحریمی انجام داده بود، درک نکرد که شروع ساختن حزب کمونیست باید در بولونیا و نه بعد، آغاز میشد. چنین تلاش تاریخی، نیاز به پلاتفرمی که نه براساس مصلحت تاکتیکی همچون تحریم بمثابه مولفه اصلی، بلکه پلاتفرمی نه بی شباهت به حزب لنینی، که تمام نیروهای آماده چپ را در راه مبارزه برای انقلاب پرولتری به دور خود جلب کند، داشت. در چنین حزبی، تحریم قادر به ایفای نقش قابل توجهی(حتی اگر از پیش برجسته نشده بود) به عنوان یک پادزهر سالم بر علیه بدترین نوع انتخابات گرایی ِ به سرعت در حال رشد، میشد.

تفسیر ِ صحیح ِ دیالکتیکی، سوال را در چارچوب ِ تناقضات اساسی انتخابات گرایی و تحریم، مطرح نمیکند، بلکه آنرا از لحاظ انگیزه های تاریخی یک طبقه در کلیت اقتصادی و سیاسی، مورد بررسی قرار میدهد. پرولتاریای تحت انقیاد، طبقه ایست که با کسانیکه بر او حکومت میکنند، بورژوازی (سرمایه داری) روبروست.

این دوره از زندگی شخصی و سیاسی بوردیگا، عملا با بیرون انداختن چپ از ارگان های رهبری حزب و در نتیجه پایان اجباری رهبری بوردیگا، به پایان رسید. اما بالاتر از همه، آگاهی از فروپاشی بین الملل سوم به عنوان مرکز رهبری انقلاب جهانی که بوردیگا زخم روانی سیاسی آن را برای بیش از چهل سال تا زمان مرگ همراه داشت، بود (۱۷) : کمپلکس حقارت که مانع بیرون رفتن خاطره قصابی آن سازمان عظیم بین المللی از ذهن او شده بود، فروپاشی ناگهانی بر روی کسانیکه با اطمینان، نه بشکل علمی بلکه بصورت عرفانی به تداوم آن باور داشتند.

رفتار سیاسی و امتناع مداوم او از پذیرش روش مسئولانه سیاسی، در این اوضاع و احوال خاص باید در نظر گرفته شود. بنابراین، بسیاری از رویدادهای سیاسی، برخی با اهمیت بزرگ تاریخی، از جمله مناقشه تروتسکی و استالین و خود استالینیسم با تکبر و غرور تحقیر آمیز، بدون عکس العملی نادیده گرفته شد. در ارتباط با فراکسیون ما در خارج از کشور، در فرانسه و بلژیک، ایدئولوژی و سیاست حزب لیوورنو، جنگ جهانی دوم و بالاخره در ارتباط با قرار گرفتن اتحاد جماهیر شوروی در جبهه امپریالیستی، همین رفتار را برگزید. در سراسر این دوره تاریخی که در سطح گسترده تر و پیچیده تر از جنگ جهانی اول قرار داشت، حتی یک سطر و یک کلمه هم از بوردیگا منتشر نشد. در مقام مقایسه، جنگ جهانی اول زمینه عینی تجزیه و تحلیل مارکسیستی را در اختیار لنین گذاشت، تا " امپریالیسم بالاترین مرحله سرمایه داری" و "دولت و انقلاب" چکیده ارکان دکترین انقلابی و محور های نظری انقلاب اکتبر را، بوجود آورد.

ما باید تا پایان جنگ و تجربه فاشیسم، برای برقراری مجدد و ارتباط واقعی با رفقا و اعضای سازمان که هنوز مانده بودند، صبر میکردیم. اول از همه تماس با بوردیگا گرفته شد که بدانیم راجع به مسائل عمده چی فکر میکرد و به عنوان یک مبارز کمونیست مایل به انجام چه کاری بود. اگر چه به عنوان مشاور و همکار "ناشناس" به حمایت خود از حزب بدون وقفه ادامه داد، اما از آنجائیکه جهت گیری عمومی سیاسی، برایش الهام بخش نبود، همیشه در هماهنگی با حزب قرار نگرفت، مسئله، درخواست از بوردیگا برای گرفتن مسئولیت در مرکزیت حزب نبود.

اگر چه روش تجزیه و تحلیل او کما بیش، مثل همیشه بود، اما نحوه سخن گفتن او از ما دور شده و فاصله گرفت. او اصرار داشت که نباید از اقتصاد روسیه بمثابه «سرمایه داری دولتی" سخن گفت بلکه باید از آن با نام "دولت صنعتی" یاد کرد، نباید از انقلاب سوسیالیستی اکتبر حرف زد بلکه از انقلاب ضد فئودالی و بنابراین از اقتصادی که به سمت سرمایه داری بود، صحبت کرد. اما به نظر نمی رسید که به آنچه میگفت کاملا متقاعد شده باشد و تصحیح کردن های بعدی او، این را تایید میکند. و سپس چه دلیلی برای پوشش ایدئولوژیک بسیار شکننده و آشکارا در تضاد با گذشته خود و بالاتر از همه با پلاتفرم "چپ ایتالیا که توسط خود بوردیگا توسعه داده شده بودند، وجود داشت؟ ما نمی خواهیم در یک درام روانی سیاسی که در آن جزء اصلی را ترس، حتی بالاتر از همه، ترس فیزیکی، گسست با گذشته که او با آگاهی خود و حتی بیشتر با هوش و خلاقیت خود آنرا ساخته بود، شاهکار زندگی سیاسی او در سالهای ۱۹۲۰ ، وارد شویم. عنوان "سرمایه داری دولتی" اهمیت طبقاتی داشت ، "دولت صنعتی" فاقد آن بود . او در نتیجه همه چیز را به حال خود و یا به شکلی که او می خواست آنها آنطور باشند، واگذاشت.

اینهاست آن دلایلی که چرا ما فکر می کنیم که بازگشت کنونی ما با تجارب پخته تر و قابل درک تر به این مناظره ها، میتواند مثبت تر از رجوع ما به آنها در سالهای ۱۹۴۰ باشد. آخرین توجیه نه چندان قانع کننده تئوری " دولت صنعتی" تقریبا به طور اتفاقی در پروگرام کمونیستا شماره ۳ (فوریه ۱۹۶۶) از همین نویسنده دوباره ظاهر شد. ما از این مقاله "اساسنامه جدید سرمایه گذاری در روسیه" در ذیل عینا نقل قول کرده ایم.

"ملاحظه اول : بیانیه ای که شرکت های دولتی را " پیوندهای اصلی " اعلام میکند، بطور ضمنی به وجود شرکت های غیر دولتی و در نتیجه در معنای مبتذل از این واژه، به فعالیت های" خصوصی "اشاره داشته و تائیدست بر فرضیه اولیه ما بر علیه " سرمایه داری دولتی " در روسیه که ما آن را بشکل "دولت صنعتی "به رسمیت شناختیم. پیوند های "دیگر"، شرکت های دیگر، که در روند اقتصادی رقابت میکنند، در اقتصاد روسیه وجود دارند. "

توجیهی که خود نویسنده برای آن می دهد، نه تنها تایید تجزیه و تحلیل ما در آن زمان، اما به وضوح نشان دهنده این واقعیت است که عدم دقت او در باره ماهیت اقتصاد شوروی، مسئله اصلی او بوده است. این در آن زمان ( میگویم "در آن زمان " زیرا که شواهد دال بر همان زمان اند ) برای پنهان کردن گرایش سیاسی رد هر فرمولاسیون سفت و سخت طبقاتی مانند "سرمایه داری دولتی" که تمام چارچوب نظری و سیاسی حزب کمونیست انترناسیونالیستی مرتبط با آن بنا نهاده شده است، مفید بود.

توجیه نظری که او به ما می دهد، اگر هدف ایجاد یک خوشه بندی جدید اقتصادی بوده باشد که سابقا در اقتصاد سرمایه داری و یا در تجربه مرحله اول از دولت سوسیالیستی هرگز وجود نداشته، صرفا بیانگر ورود به عرصه ابتذال میباشند.

این مرحله از توسعه اقتصاد سرمایه داری، استادانه و به وضوح توسط انگلس در "آنتی دورینگ" ترسیم شده است

"... تحول موسسات بزرگ تولیدی و توزیع به شرکت های سهامی [تراست] و اموال دولتی، نشانگر غیر ضروری بودن بورژوازی برای این منظور میباشد. تمامی کارکرد های اجتماعی سرمایه داری در حال حاضر توسط کارکنان حقوق بگیر انجام می شود. " ص ۳۸۵ ( مسکو ۱۹۵۴ )

دعوا صرفا روی چند کلمه نیست، مسله برسر قضاوت سیاسی با اهمیت شایانیست که آیا اراده ئی برای بردن حزب انقلابی در مسیری روشن و منسجم در مواجه با بسیاری از مسائل نگران کننده در جهان پس از جنگ، وجود داشته یا نه. بیانیه ای که به وجود شرکت های دولتی به عنوان عامل لینک های اصلی در اقتصاد ملی اشاره میکند، بطور ضمنی به وجود شرکت های غیر دولتی و در نتیجه فعالیت های "خصوصی" که مشخصه کل توسعه نابرابر سرمایه داری تا مرز حداکثر توسعه است نیز اشاره میکند. آن همچنین به مراحل اولیه سوسیالیسم که باعث افزایش قدرت"خود" سرمایه داری دولتی میشود، تعلق داشته تا به شکل دیالکتیکی، به تدریج خود را از آثار سرمایه داری و پیشا سرمایه داری، در درون شرکت های دولتی که انقلاب به ناچار در مسیر تاریخی ساختمان جامعه سوسیالیستی بدنبال خود کشیده، رها کند.

و این آن نوعی از سرمایه داری دولتیست که لنین متقاعد شده بود، در درون چارچوب یک قدرت انقلابی که در آن بزرگترین ضمانت، اعمال دیکتاتوری سیاسی پرولتاریا مسلح میباشد، بخش های سوسیالیستی تقویت شده و بر مشکلات غلبه میکند. اما ماهیت دولت سرمایه داری که حزب انقلابی در بحبوحه جنگ جهانی دوم و در دوران بلافاصله پس از جنگ (این همان چیزی است که در مرکز سازمان ما اتفاق افتاد و این یادداشت به آن اشاره دارد ) با آن مواجه شد اساسا از ویژگی های بسیار متفاوتی بر خوردار بود که ما دوست داریم آنرا هرچند کوتاه بررسی کنیم:

سرمایه داری دولتی به رهبری استالین به سوی سوسیالیسم گرایش نداشت، بلکه در جهت تحکیم قدرت سرمایه داری سنتی در قالب شرکت های دولتی به شدت متمرکز که با عبور اقتصاد صنعتی خصوصی به مدار دولت ِ شکل گرفته از انقلاب اکتبر، امکان پذیر شده بود، گام برمیداشت.

در ورود اتحاد جماهیر شوروی به جنگ جهانی دوم، هیچ عنصر توجیه سوسیالیستی وجود نداشت، اما در سوی دیگر هزاران توجیه بورژوایی با ماهیت سرمایه داری، با پیامدهای آشکارا امپریالیستی وجود داشت که کنفرانس یالتا بین استالین، روزولت و چرچیل (۱۹۴۵) بعدها نشان داد. این روسیه را در میان بزرگترین ذینفعان از غنایم جنگی قرار داد. این مثل همان تاکتیک بی مسلک ارتجاعیست که روسیه اول با مسامحه با هیتلر در تقسیم لهستان ( گوئی که با گردان های هیتلر می توان به سوسیالیسم رسید) و سپس با ۱۸۰ درجه چرخش به سوی دموکراسی های غربی (گوئی که سوسیالیسم می تواند با ثروتمندترین حکومت گران در جهان، هدف مشترک داشته باشد) اتخاذ کرد.

اقتصاد شوروی، در ساختار بنیادی آن همچنان مثل زمان استالین باقی ماند. لیبرالیزه کردن های خروشچف که بیشتر نظریه بود تا واقعیت، با ماهیت عوام فریبانه تکنوکرات ها بجز در چند رشته، تغییرات قابل توجهی را بوجود نیاورد. اما آنها همانطوریکه تجربه چند دهه گذشته به وفور نشان می دهد، اپیزود های جالبی را بصورت یک سری بحران های ساختاری در دستگاههای سیاسی، اقتصادی و نظامی فاش میکنند.

ما به ایجاد تمایز طبقاتی روشن، بین دوره ایکه متوانیم از آن دوره لنین یاد کنیم و دوره ایکه با استالین آغاز شد و بدون تغییرات عمیق و یا قابل توجهی توسط جانشینان وی ادامه یافت، نیاز مندیم.

مشخصه دوره لنین، یعنی از انقلاب اکتبر تا شروع سیاست جدید اقتصادی (نپ)، با برپایی دولت کارگری ِ متکی بر شورا ها و حزب کمونیست و همه بر اساس نیروهای مسلح ِ طبقه کارگر، مشخص می شود. طبقه کارگر دیکتاتوری خود را حتی علیرغم روبرو شدن با انواع موانع و مشکلات اعمال کرد. این مشکلات، با توقف موقت تهاجم نیروهای پرولتاریای بین المللی و از دست دادن چشم انداز فوری انقلاب کنکرت در سراسر اروپا، برانگیخته شد. به منظور ماندن در خط اهداف سوسیالیستی، دیکتاتوری پرولتاریا امتیازاتی را به عنوان یک تاکتیک ضروری کوتاه مدت در درون چشم انداز استراتژیک بازگشت به تعرض انقلابی، برای دشمن طبقاتی خود قائل شد. در تصویر بزرگتر دوره لنین، سرمایه داری دولتی، بازتاب ریسک محاسبه شده از نیاز های عینی اقتصاد بازار، یعنی نیازمند تنفس کوتاه مدت و موقتی بود که هر چند هم محدود نگاه داشته شده بودند اما توام با خطر بود. بازار توسط دیکتاتوری دولت که در آن بازی عرضه و تقاضا، کارکرد سرمایه، خود سود و استفاده از ارزش اضافی، ویژگی های حاشیه ای بودند که در امتداد منافع کلی اقتصاد سوسیالیستی، تنظیم و کنترل می شدند.

این دلایل اساسا مهم، که توسط پیشتاز انقلابی، از زمان آغاز روند انحطاط تجربه شده اند، پایه و اساس مبارزه آن را تشکیل میدهند. این اصل ابتدا با بیان آشکار محکوم کردن و سپس از طریق جدایی سازمانی سیاسی خود، برای اولین بار در فراکسیون چپ (۱۸)، و سپس در حزب (۱۹) شکل گرفت. در فرایند تعریف خود به عنوان یک حزب، اساس کمونیسم انقلابی و انترناسیونالیسم را مجددا کشف کرد.

ما این واقعیت را پنهان نمیکنیم که در درون این مشکلات که ما آنها را برملا کردیم، یک خط سیاسی منسجم که باید هر آنطور که هست، ظاهر شود شکل گرفته شد. نه میتوان آنرا خاموش کرد و نه میشود خودسرانه با اوهام و التقاط به تحریف آن پرداخت.

حتی بدون توقع کوچکترین قدرشناسی، این هنوز هم، بهترین پیکار ما بوده است. به هر کسی به سهم خود و ما باید در وجود بوردیگا، انسجام منطقی در نگرش را، در سکوت کارشکنانه اش در کمیته مرکزی را (۲۰) و پس از کنگره لیون (۱۹۲۶) (۲۱ ) در یک جمع بندی طبیعی بصورت نامه او به تراچینی را، که انتخاب شخص مورد خطاب تصادفی نبود، تشخیص دهیم (۲۲) .

این بحث ما ممکن است احساساتی تلقی شود، تلخ و شاید و بر خلاف شئون بنظر آید، اما اشاره ما در اینجا به ارزشی که مارکسیستها، به نقش انسان در فراز و نشیبهای تاریخ دارد، میباشد، مطمئن هستیم که ما معنای عمیق تعالیم بوردیگا را تفسیر کرده ایم. او می خواست منافع عمل انقلابی بالاتر از هر محصول سیاسی و ایدئولوژیکی باشد که شامل انحطاط خود بوردیگیسم هم میشود.

(۱) اتاق نمایندگان ایتالیایی (مجلس).

(2) جیووانی جیولیتی (۱۸۴۲-۱۹۲۸)، رئیس شورا (یعنی نخست وزیر) پنج بار بین سالهای ۱۸۹۲-۱۹۲۱. مرد پرنفوذ ایتالیا در سال های قبل از جنگ جهانی اول، او برای نسلی که تا آنزمان برای متحد کردن ایتالیا کاری نکرده بودند، نمادی از امکان دستیابی به قدرت شد. پس از اشغال کارخانه ها، معروف به دو سال سرخ (۱۹۲۰-۲۱) او اجازه ۳۵ کرسی از بلوک جناح راست خود در پارلمان را به فاشیست ها داد، در نتیجه در را بسوی آنها برای سرکوب طبقه کارگر باز کرد.

(۳)کنفرانس ملی فراکسیون کمونیستی حزب سوسیالیست ایتالیا ۲۸ -۲۹ نوامبر سال ۱۹۲۰.

(۴) کنگره موسس حزب کمونیست ایتالیا (PC D' I) در ژانویه سال ۱۹۲۱ است.

(۵) تز های مصوبه در کنگره دوم حزب کمونیست ایتالیا در ماه مارس سال ۱۹۲۱.

(۶) برای مبارزه بر علیه بولشویژه کردن حزب کمونیست ایتالیا توسط زینوویف در آوریل سال ۱۹۲۵ ایجاد شد. اعلام موجودیت کمیته توافق، توسط بوردیگا، برونو فورتیچیاری، اونوراتو دامِن، فرانچسکا گروشی، اگو جیرونه، فورتوناتو لا کامرا، ماریو لانفرانچی، ماریو منفردی، اوتورینو پرونه، لوچی رپوشی، کارلو ونگونی، اعضای تاریخی جناح چپ حزب، رهبران اصلی حزب کمونیست انترناسیونالیستی ایتالیا به امضا رسید. این کمیته به دستور کمینترن در جولای سال ۱۹۲۵ منحل شد.

(۷) پالمیرو تولییاتی (۱۸۹۳ – ۱۹۶۴ ) با نام سابق اوردنویست، هواخواه و نوچه استالین شد. تحت نام ارکوله، او جلاد طبقه کارگر، طی جنگ داخلی اسپانیا ( ۱۹۳۶ تا ۱۹۳۹) بود. او پس از دستگیری و تبعید گرامشی به جزایر سیسیلی (جایی که او به دامن و بوردیگا پیوست )، دبیر کل حزب کمونیست ایتالیا شد. به عنوان رئیس حزب کمونیست تغییر نام یافته (حزب کمونیست ایتالیائی) به ایتالیا بازگشت و رهبری حزب را تا زمان مرگش در سال ۱۹۶۴ بعهده داشت.

(۸) جییاکومو ماتییوتی (۱۸۸۵ – ۱۹۲۴ ) دبیر کل PSU (حزب واحد سوسیالیست – انشعاب جناح راست از حزب سوسیالیستی). او در ماه ژوئن سال ۱۹۲۴ توسط یک گروه فاشیست، مدت کوتاهی پس از محکوم کردن دولت موسولینی، به قتل رسید.

(۹) در ۲۷ ژوئن سال ۱۹۲۴ ترور ماتییوتی موجب واکنش اعتراضی (که در آن زمان نام جدایی آوانتینه را بخود گرفت، اشاره به تاریخ رم باستان که در آن عوام در مقابل مجلس سنای اشرافی، با قرا گرفتن بر روی تپه آوانتینه در سال ۴۴۹ قبل از میلاد شورش کردند) از سوی برخی از معاونان اپوزیسیون "دموکراتیک" که حاضر به قبول صندلی های پارلمانی نبودند، شد. به نظر می رسید که برای چندین هفته دولت موسولینی، در برابر موجی از خشم در سراسر کشور، در لبه سقوط قرار گرفته باشد. بوردیگا و گرایش چپ کمونیستی مخالف این تحریم شدند. وی خواستار استفاده از آخرین مبارزه حزب برای "پارلمانتریسم انقلابی" شد. رپوسی، یکی از اعضای چپ حزب به پارلمان بازگشت و بنام حزب کمونیست ایتالیا کودتای موسولینی را محکوم کرد. برای چپ ایتالیا اگر چه مجلس از نظر تاریخی دیگر بازوئی که کارگران بتوانند همچون قرن نوزدهم از آن استفاده کنند، نبود اما هنوز هم وسیله ای برای مخالفت با همه جناح های طبقه سرمایه دار، اعم از دموکرات یا فاشیست تلقی شد. برای چپ ایتالیا لازم بود تا نشان دهد که تنها راه موثر برای جلوگیری از فاشیسم، مبارزه برای انقلاب پرولتری بود.

(۱۰) ایتالیا در قرن نوزدهم تحت پادشاهی پیدمونت – ساردینیا، و به ریاست مجلس سووی، متحد شد.

(۱۱) روجیرو گریه کو (۱۸۹۳ – ۱۹۵۵ ). در ابتدا یک عضو از فراکسیون تحریمی ها، سپس بعد از بولشویزه شدن او استالینیستی شد. دامن در اینجا دچار خطای حافظه شده است. کسی که به مجلس نمایندگان بازگشت رپوسی بود نه گریه کو. لوئیجی رپوسی (۱۹۵۷ – ۱۸۸۲ ) عضو منتخب کمیته اجرایی حزب کمونیست ایتالیا، در سال ۱۹۲۱ بود. او از حزب در سال ۱۹۲۹ همچون دامن، بوردیگا، و فورتیچیاری در دوره سالهای ۱۹۳۰ تا ۳۳ اخراج شد. پس از جنگ، او همراه فورتیچیاری نقش نفوذی را در حزب کمونیست تولییاتی بازی کرد. بوردیگا هرگز او را نبخشید و حتی حاضر نشد که او را در بستر مرگ خود ببینید.

(۱۲) در سال ۱۹۵۲.

(۱۳) بوردیگا بین سالهای ۱۹۴۴ و ۱۹۵۲ به حزب کمونیست انترناسیونالیستی نپیوست اما مجموعه ای از مقالات به نام "در گذر زمان" را در پرومته نوشت.

(۱۴) در ماه مه ۱۹۲۴، در کنگره مخفی کومو حزب کمونیست ایتالیا، جناح چپ هنوز صاحب یک اکثریت قابل ملاحظه در مقایسه با جناح راست (تاسکا) و مرکز (گرامشی) بود. به آهستگی از رهبری حزب (بین ۱۹۲۳ تا ۱۹۲۶ ) با اقدامات اداری و حمایت بین الملل کمونیست و ماموران مخفی آن، به ویژه ژول همت دروز و مانوئسکی، حذف شد.

(۱۵) سیاست افق تنگ، محدود به اصلاح طلبی قانونی و سازش دائمی با سرمایه.

(۱۶) بوردیگا مهندس تحصیل کرده بود و همیشه علاقه خود را به علم و به منطق حفظ کرد.

(۱۷) از زمان اخراج از حزب در سال ۱۹۳۰ تا زمان فوت در سال ۱۹۷۰.

(۱۸) با فراکسیون کمونیست چپ انترناسیونالیستی که بیلان و پرومته (در میان سایر مجلات) را در فرانسه و بلژیک در سال های ۱۹۳۰ منتشر میکرد.

(۱۹) حزب کمونیست انترناسیونالیستی(تاسیس ۱۹۴۳).

(۲۰) پس از کنگره لیون، بوردیگا تصمیم گرفت که دیگر در کمیته مرکزی صحبت نکند، چون تصور میکرد که چیز دیگری که بتواند انجام دهد وجود نداشت. او دوباره به عضویت کمیته مرکزی، علی رغم میل خودش انتخاب شده بود.

(۲۱)ناتوان از تشکیل در ایتالیا، کنگره سوم حزب در لیون (۲۰-۲۶ ژانویه ۱۹۲۶) صورت گرفت. در آن جناح چپ منزوی و شکست خورد و به صورت فراکسیون در حزب و و بین الملل درآمد. گرامشی با تهدید نمایندگان حزب که در صورت رای به جناح چپ آنها شغل خود را از دست خواهند داد، به آن نائل آمد. بوردیگا و ونوگونی نیز با تهدید اخراج که اگر آنها بعنوان نمایندگان جناح چپ در کمیته مرکزی قرار نگیرند اخراج خواهند شد، مواجه شدند .بوردیگا بعنوان یکی از نمایندگان منتخب حزب کمونیست ایتالیا در ششمین نشست اجرایی بین الملل کمونیست (فوریه و مارس ۱۹۲۶). برای مشاهده سخنرانی بوردیگا به

http://www.leftcom.org/fa،- رجوع کنید و یا برای دریافت نسخه کمونیست انترناسیونالیست ۱۴ (شامل هزینه پستی ۳ £ ) با آدرس های ما تماس بگیرید.

(۲۲) امبرتو تراچینی (۱۸۹۵ – ۱۹۸۳ ) ، نظم جدید را با گرامشی تأسیس کرد. او همراه با بوردیگا، رپوسی، فورتیچیاری و گرییرکو، جزو اعضای فراکسیون تحریمی های اولین کمیته اجرایی حزب کمونیست ایتالیا در سال ۱۹۲۱ بود. او در سال ۱۹۴۷ سردمدار مخالفت رهبری تولییاتی در حزب کمونیست ایتالیا بود که کمونیست چپ در آن زمان آنرا صرفا تلاش شخصی برای جایگزینی اعلام کرد. نامه بوردیگا به تراچینی در چهارم مارس ۱۹۶۹ ارسال شد.

Címkék