هنوز پس از۲۰۰ سال شبح مارکس برفراز سرمایه داری

کارل مارکس - فیلسوف سیاسی، ماتریالیست تاریخی، تحلیلگر اقتصادی جامعه سرمایه داری و جامعه طبقاتی آن؛ بالاتر از همه، مبارز انقلابی - در ۵ ماه مه ۱۸۱۸ در تریر، آلمان متولد شد. برای هر کسی که امروز برای پایان دادن به سرمایه داری مبارزه می کند، او منبع الهام بخش با ارزشى ست. آثار مارکس ما را قادر ساخت تا به درک اساسی از پویایی سرمایه داری، جایگاه آن در تاریخ تمدن ها و نیز از زوال تاریخی و جریان مبارزه طبقاتی بیاموزیم . همانگونه که انگلس در کنار مزار دوست خود گفت،

مارکس قبل از هر چیز دیگر، یک انقلابی بود. مأموریت واقعی او در زندگی، به این یا آن طریق، سرنگونی جامعۀ سرمایه داری و نهادهای دولتی به وجود آورنده آن، تاثیر و کمک به آزادی پرولتاریای مدرن در خود آگاهی از وضعیت و نیازهایش و آگاهی از شرایط رهایی خود - این کار، زندگی واقعی او بود.

مارکس اولین کسی نبود که مبارزه بین طبقات را تشخیص داده باشد و یا بیانگر چشم انداز کمونیسم از انقلاب ستمدیدگان علیه قدرتمندان و ثروتمندان که حاصل دسترنج آنها را دزدیده اند ،باشد. اما زمانی که مانیفست کمونیست در سال ۱۸۴۸ منتشر شد، در حس و معنای عمیق تر، انقلابی نیز بود. مبارزه دیرین برای یک جامعه بدون طبقه را، از قلمرو رویاهای آرمانشهر و قیامهای هزاران ساله، بر یک پایه تاریخی و ماتریالیستی نشاند.

این روزها کاملا مد شده که از مانیفست کمونیست به عنوان یک قطعه درخشان از مارکس جوان، یعنی قبل از عوض شدنش به یک دگماتیست در سالهای آتی، یاد شود. البته اینکه مارکس به پیش نویس انگلس سبک الهام بخشی را داد، نمیشود منکر شد. با شروع جمله معروفش: شبحى در اروپا در گشت و گذار است - شبح کمونيسم. تسلیم نشدنی و ستیزگرایانه اعلام میکند که : بگذار طبقات حاکمه در مقابل انقلاب کمونيستى بر خود بلرزند. پرولتارها در اين ميان چيزى جز زنجير خود را از دست نميدهند. ولى جهانى را بدست خواهند آورد. مانیفست فراخوان گردهمایی طبقه کارگر بود. در مقطع زمانی که انقلاب، رژیم های قدیمی فئودالی را در اکثر اروپا تهدید میکرد، زمانیکه طبقه کارگر پیشاپیش، خود را مستقلا سازمان میداد، اما هنوز قادر به سرنگونی حکومت سرمایه نبود. بهرحال مانیفست را نباید نتیجه خواب و خیال و اشتیاق جوانی مارکس قلمداد کرد.

از زمان پیوستن به هگلی های جوان به عنوان یک دانشجو در دانشگاه برلین، مارکس قدرت فکری قابل توجه خود را برای به چالش کشیدن نهادهای و ایده های موجود، از جمله مذهب، فلسفه، تاریخ، سیاست و خود مبنای اقتصادی جامعه را، بکار گرفت. همه اینها بر مبنای رویکرد ماتریالیسم تاریخی بود که او و انگلس کار خود را با به چالش کشیدن و فراتر رفتن از هگلی های جوان، پایه گذاری کرده بودند. همانند تمام عقاید انقلابی، ماتریالیسم تاریخی بدون مقدمه از هیچ بوجود نیامده و یکهو ظاهر نشده بود، در اساس ساده و بدون پیچیدگی ست. (در واقع برای اکثر مارکسیست های آکادمیک، بیش از حد ساده است). با این بینش آغاز میشودکه ...زندگی قبل از هر چیز دیگری، درگیر خوردن و نوشیدن، مسکن، لباس و چیزهای متعدد دیگر می‌باشد. بنابراین اولین کنش تاریخی، تولید وسایل برآورده کردن این احتیاجات، یعنی تولید خود زندگی مادی می‌باشد... آنگاه تمام تاریخ بشر در بنیان متفاوتی نمایان میشود. به جای اینکه اعمال « مردان بزرگ »، قدرت اعتقادات مذهبی یا عقاید فلاسفه به عنوان کلیدی در شکل دادن جهان، ترسیم شوند، ما متوجه میشویم که اساس آن همه، بر مبارزه طبقاتی است که تولید و توزیع نیازهای زندگی را چه کسی کنترل میکند. در پرتو این، تمدن های مختلفرا میتوان درک نمود که چگونه یک طبقه در جامعه - افرادی که نیازهای زندگی را با کارشان تولید می کنند - از مالکیت یا کنترل زمین، مواد خام، ابزار کار و همچنین محصول کارشان، انکار میشوند. بمراتب کمتر از یک « قرارداد اجتماعی »، سلطه طبقۀ حاکم بر اساس قوانین، قواعد مذهبی، نیروی نظامی - به عبارت دیگر دولت - تقویت می شود.

تا کنون تمام تغییرات در دوران های تاریخی، نتیجۀ مبارزه ی یک طبقه در حال رشد بوده است تا قدرت اقتصادی خود را با استفاده از کنترل تولید از طریق دولت، تقویت کند. با این حال، در ارتباط با پرولتاریا، طبقه کارگر که با کار مزدی که با گسترش سرمایه داری رو به رشد است، امرار معاش میکند « آنها چیزی از خود ندارند که بخواهند به آن تکیه کرده و آنرا تقویت کنند... همه جنبش های قبلی تاریخی، جنبش اقلیت ها، یا به نفع اقلیت ها بوده است. جنبش پرولتاریا جنبش خودآگاه و مستقل اکثریت عظیم و در راستای منافع اکثریت عظیم. » تنها راهی که ما پرولترها می توانیم حاکمیت جامعه را به دست گیریم، از بین بردن پایه استثمارمان، یعنی سرمایه داری با سیستم کار مزدی اش- با قرار دادن وسایل تولید در دست جامعه در کلیت آن، به طوری که هر کس بتواند در تصمیم گیری در بهترین شکل رفع نیازهای انسانی شرکت کند. در این فرایند، دولت، سلاح تضمین سلطه یک طبقه بر هر کس دیگری، از بین می رود، بطوریکه به جای جامعه کهن بورژوایی، با طبقات و خصومت طبقاتی‌اش، ما جامعه ای خواهیم داشت که در آن تکامل آزادانه هر کس شرط آزادانه ی همگان است.

ضرورت مبارزه سیاسی

در این خصوص، هیچ چیز اجتناب ناپذیر نیست. ماتریالیسم مارکس دور از یک اعتقاد دینی است. درست است که مطالعات اقتصادی بعدی، او را قادر کرد که گرایش درونی سرمایه داری به بحران و فروپاشی را توضیح دهد، اما مارکس هرگز به این نتیجه نرسید که بحران اقتصادی سرمایه داری به خودی خود منجر به کمونیسم می شود. برعکس، دقیقا به این دلیل که طبقه کارگر صاحب دارایی نیست که با استفاده از آن قدرت خود را در درون سرمایه داری بنا کند، مبارزه برای کمونیسم باید یک مبارزه سیاسی آگاهانه باشد که در آن کارگران به طور کلی بتوانند، در ورای کشمکش های روزانه خود با سرمایه، احتمال بنای یک دنیای متفاوت را ببینند. به عبارت دیگر، بار این مسئولیت، بر دوش کمونیست هاست، کسانی که مزیت درک روشن از جبهه نبرد، شرایط و نتایج کلی جنبش پرولتاریا برای شکل گیری یک حزب سیاسی متمایز را دارند، تا مبارزه را رهبری کند.

این بدان معنا نیست که برنامه کمونیستی سال ۱۸۴۸، بر روی سنگ حک شده باشد. مارکسیسم چیزی جز روش یادگیری و حفظ تجارب تاریخی نیست که بتواند یک راهنمای روشن عملی در پهنه گسترده تر جنبش طبقه کارگر باشد. مارکس بخش مهمی از زندگی خود را وقف بین الملل اول کرد که اعضای آن تصریح کردند: « بنابرین تسخیر قدرت سیاسی، به وظیفه بزرگ طبقه کارگر تبدیل شده است » . [ سخنرانی افتتاحی مارکس در نوامبر ۱۸۶۴ ] هنگامی که پس از کمون پاریس بین الملل اول فروپاشید، با تهمت زدن تاریخی، دلیل این امر را به « دولتگرایی » مارکس مرتبط دانستند (برای آنارشیست ها نیاز به مبارزه سیاسی با تسخیر دولت، یکی بود.) هیچ حقیقتی در این نهفته نیست. همانطور که بین الملل در ابتدا پذیرفت:

کمون به طور خاص ثابت کرد که « طبقه کارگر نمی تواند به راحتی ماشین دولتی آماده را بکار گیرد و از آن برای اهداف خود استفاده کند». [جنگ داخلی در فرانسه؛ خطابه شورای عمومی انجمن بین المللی کارگران، نوشته مارکس.]

این یکی از سنگ بناهای اولیه برنامه کمونیستی امروزی ست، اما این تنها مسئله نیست. در حال حاضر، زمانی که سرمايه داری جهانی با بحران موجودیت خود مواجه است، زمانی كه سقوط مالی بعدی در انتظار است؛ و پرولتاریا بیشتر و بیشتر از « بازار کار » خارج می شود، زمانی که جنگ های تجاری در دستور کار قرار گرفته اند و قتل عام در سوریه به صورت آشکارا به عنوان یک جنگ جهانی نیابتی مطرح می شود ... به طور خلاصه، زمانی که طبقه کارگر جهانی باید بیشتر از همیشه این موضوع را را به رسمیت بشناسند که تنها آنها قادرند که در برابر بربریت سرمایه داری، جایگزینی متمدنانه ارائه دهند، ضرورت فوری سازماندهی سیاسی، که بتواند همیشه و همه جا منافع کلی جنبش را مد نظر داشته باشد، مهمترین درسی که ما امروز می توانیم از مارکس بیاموزیم، « این حزب، دولت ِ در انتظار نخواهد بود، بلکه یک قطب سیاسی برای جنبش گسترده طبقاتی ست ،که تنها از طریق سازمانها و کمون های جمعی که ایجاد می کند، می تواند یک جامعه جدید را بنا کند. »

این یک امر حیاتی ست که مارکسیست های قرن بیست و یکم، که دروغ های قدیمی استالینیسم = کمونیسم و یا اینکه مالکیت دولتی، قدمیست به سوی کمونیسم، را رد کرده اند، باید آماده شوند تا پا را فراتر از جنبه ویژه مارکسیسم خود بیرون بگذارند و برای کار سیاسی فوری مورد نیاز در راستای شکل گیری حزب انقلابی بین المللی، دخالت کنند. درک نزولی نرخ سود، به رسمیت شناختن اینکه فراتر از وجود سلسله مراتب و نخبگان، یک طبقه حاکمه سرمایه دار و یک طبقه کارگر وجود دارد؛ بررسی شرایط واقعی کار و زندگی کارگران روز مزد امروزی؛ تشویق کارگران برای مقاومت و سازماندهی برای خود: همه اینها بخشی از کار کمونیستی امروز هستند. ما باید نیاز به ایجاد سازمان سیاسی بین المللی که مسیر پیشروی پرولتاریا را به طور کلی درک می کند، کماکان به خودمان یادآور شویم

Címkék