Enternasyonalizmin Yüzyılı

(Aşağıdaki belge, Mart 2021'de CWO sempatizanlarına yönelik olarak düzenlenen bir örgüt içi çevrimiçi eğitim etkinliğinde yapılan bir sunuma dayanmaktadır.)

Geçtiğimiz toplantıda İtalyan Solunu ve diğer eğilimlerle aramızdaki farklılıkları ele almamız önerilmişti. İtalyan Solu bugünlerde yanıltıcı bir terim olabilir. Komünist siyasetle yeni tanışanlar için Gramsci’yi ya da 1960’ların otonomistlerini veya en iyi ihtimalle Bordiga’yı çağrıştırabilir. Ancak İtalyan Solu dediğimizde elbette başka bir şeyi kastediyoruz: Bordigizmin sadece bir parçası olduğu belirli bir eğilim olan İtalyan Komünist Solu'nu.

1920’lerde Üçüncü Enternasyonal’in ciddi bir varlığa sahip olduğu ülkelerin çoğunda bir tür Komünist Sol vardı. 1970’lerin Britanya’sında küçük bir komünist grubun, yani bizim, kendini özellikle İtalyan Solu ile özdeşleştirmesi garip görünebilir. Başlangıçta durum böyle değildi.

Aslında Komünist İşçi Örgütü (CWO) 1975 yılında ilk kurulduğunda, ismimizden de çıkarabileceğiniz gibi, daha çok Herman Gorter ve Anton Pannekoek’in daha iyi bilinen Alman-Hollanda Solundan etkilenmiştik. İtalyan Solu ile tanışmamız ancak İtalya'daki bir grubun – gazetesinden ötürü Battaglia Comunista olarak da bilinen Enternasyonalist Komünist Parti (PCInt) - siyasi platformumuza yönelik bir eleştiri yazmasıyla oldu. Çevirisini yapmamız gerçekten haftalarımızı aldı ama özellikle bizim parti sorununa bakışımızı ele alan yoldaşça bir değerlendirme olduğunu gördük. Bundan önce, o zamanlar ve bugün hala yaygın olduğu gibi, İtalyan Solunun sunabildiği tek şeyin Bordigizm olduğunu varsaymıştık.

Sonraki birkaç yıl boyunca, tartışmalar ve uluslararası konferanslar ile 1970'lerde yaşadığımız kapitalizmin yapısal krizinin nedenleri konusunda bir fikir birliğine vardık ve daha sonra yavaş yavaş Battaglia'nın savunduğu siyasi görüşlere öyle bir şekilde ikna olduk ki 1983'te tek bir örgütte birleştik - bugün Enternasyonalist Komünist Eğilim (ICT) olarak bilinen Uluslararası Devrimci Parti Bürosu (IBRP). Yeni üyelerin aramıza katılmasıyla isim değişikliğine gittik ve deyim yerindeyse "Parti"yi "komünizm"in önüne koyma hatasına düşmekten kaçınmak istedik.

O günlerde Stalinizm, Troçkizm ve anarşizmin yarattığı kafa karışıklıklarına karşı siyasi alternatifler arayan komünistler olarak geçmişin mücadeleleriyle - dersleri ve deneyimleriyle - canlı bir bağ kurmayı başaran eğilimlere yönelmemiz son derece doğaldı. Britanya'da bu eksikliğini hissettiğimiz bir şeydi; Sylvia Pankhurst ve gazetesi Workers' Dreadnought etrafında belli belirsiz bir Komünist Sol vardı, ancak 1920'lerin sonunda bu sol çöktü ve bize on yıllar sonra ilişki kurabileceğimiz canlı bir bağ bırakmadı.

İtalyan Solu bugün bizim için ne ifade ediyor? Bu toplantı için önerdiğimiz belgeler [bu makalenin altına bakınız] umarım size şimdiden bir fikir vermiştir. Ama şimdi kronolojik olarak bazı önemli tarihlere bakalım - 1921, 1925, 1943 ve 1952 - bunlar bize ileriki tartışmalar için başlangıç noktaları olarak yardımcı olabilir.

1921

Birinci Dünya Savaşı sadece kapitalizmin iflasını değil, aynı zamanda dünyanın dört bir yanındaki ulusal seksiyonlarıyla o zamanın en büyük sözde Marksist anti-kapitalist örgütü olan İkinci Enternasyonal'in de iflasını ortaya çıkardı. Bazı önemli istisnalar dışında (Rus Bolşevikleri, Polonya ve Sırbistan Sosyal Demokratları, Bulgar Tesnyaki ve Hollanda Tribünistleri gibi), 1914'te İkinci Enternasyonal partileri enternasyonalist davayı terk ederek kendi egemen sınıflarının yanında yer aldılar. İtalyan Sosyalist Partisi'nin (PSI) savaş sorunu karşısında felç olduğu ve "Ne Destek Ne Sabotaj" sloganında karar kıldığı İtalya'da da durum böyleydi. Partinin sağ kanadında Mussolini gibi karakterler savaşı açıkça desteklemeye başladı. Ancak partinin solunda, Bordiga'nın başını çektiği devrimci Marksist bir fraksiyon vardı ve bu fraksiyon sadece savaşa devrimci bir perspektiften karşı çıkmanın değil, aynı zamanda Ekim Devrimi'nin etkisi altında sosyal demokrasiden siyasi ve örgütsel olarak ayrılmanın gerekliliğinin farkına vardı.

1919-20'de ise İki Kızıl Yıl veya Biennio Rosso, İtalyan işçilerin kapitalist sınıfla çatışmasına tanıklık etti, ancak yönü olmayan hareket kapitalist egemenliğine doğrudan meydan okumadan işçilerin fabrikaları ele geçirmesiyle sınırlı kaldı. İtalya Komünist Partisi (Pcd'l) ancak Ocak 1921'de Livorno Kongresi'nde İtalyan Sosyalist Partisi'nden ayrılmanın resmileşmesiyle kuruldu. Ne yazık ki bölünme, Almanya'dakinden farksız bir şekilde işçi sınıfı hareketinin ivme kaybettiği bir zamanda çok geç gerçekleşti. Yine de komünizm ve sosyal demokrasi arasındaki farklılaşmaya yönelik önemli bir adımı temsil ediyordu ve Gramsci'nin grubu da buna katılmış olsa da bölünme esas olarak İtalyan solunun çabalarıyla gerçekleşti. Kuruluşunda İtalya Komünist Partisi'nin yaklaşık 40.000 üyesi ve binlerce kişilik bir gençlik kesimi vardı ve üyelerin çoğunluğunun desteğini alan Soldu. Doğal olarak Üçüncü Komünist Enternasyonal'e katıldı.

Bu noktada İtalyan solu Bordiga'nın büyük katkısı etrafında demir atmıştı, ancak şimdiden bazı görüş ayrılıklarının ortaya çıkmaya başladığını görebiliyoruz. Damen'in de belirteceği gibi, bazıları Bordiga'nın başlangıçta fraksiyonunu "çekimserlik" taktiğiyle özdeşleştirerek hata yaptığını, çünkü bunun ayrı bir komünist partinin kurulması gibi temel bir meseleden dikkati dağıttığını düşünüyordu.

1925

Yeni Parti, işçi sınıfının zaten geri çekilmekte olduğu, Üçüncü Enternasyonal'in yozlaşmaya başladığı ve İtalya'da faşist gericiliğin serbest bırakıldığı bir dönemde kuruldu.

Okumanızı tavsiye ettiğimiz ilk belge olan Intesa Komitesi'nin 1925 Platformunda en açık şekilde görebileceğimiz gibi, İtalyan Solu Moskova'dan gelen baskılara karşı direndi. Bu aslında başlangıçta Bordiga'dan bağımsız olarak örgütlenen bir direnişti, ancak sonunda Bordiga onun sözcüsü oldu. Intesa Komitesi, İtalyan Partisi içinde ve Üçüncü Enternasyonal'de, dönemin temel sorunları - parti ile kitleler arasındaki ilişki, birleşik cephe taktiği ve "işçi hükümeti" sloganı - üzerine yeniden bir tartışma başlatmaya çalıştı. Ancak Üçüncü Enternasyonal Komitenin feshedilmesini emretti ve bu meseleleri açıkça tartışma sözünü hiçbir zaman yerine getirmedi. Bunun yerine, Üçüncü Enternasyonal tarafından 1924 yılında başlatılan "Bolşevikleştirme" devam etti ve Sol, hileli oylamalar ve şantaj gibi bürokratik yollarla parti içindeki etkili konumlardan kademeli olarak uzaklaştırıldı. Burada hem Gramsci hem de Togliatti Stalin'in emirlerini yerine getirdiler.

Bu esnada, Faşizm Parti'yi fiziksel olarak yok etmeye başladı. 1926 yılına gelindiğinde binlerce komünist özel mahkemelerde mahkum edilmişti. Damen'in kendisi de 1919'da Faşistler tarafından pusuya düşürüldükten sonra bir silahlı çatışmaya karıştığı için üç yıl hapis yatmış ve kısa bir süreliğine sürgüne gitmek zorunda kalmıştı. 1924’te İtalya’ya gizlice yeniden girmiş, ancak 1926’da 12 yıl daha hapis cezasına çarptırılmıştır. Pek çok militan aynı kaderi paylaştı.

Partinin solu bir yandan Stalinizm, diğer yandan da Faşizm tarafından bastırıldı. Solun tüm militanları, kurulmasına yardım ettikleri partiden kademeli olarak ihraç edildi. İtalyan Solu, 1926'dan sonra tüm siyasi faaliyetlerden çekilen Bordiga ile ilk kez bu noktada yollarını ayırdı. Damen, Stefanini ve diğerleri, gerek Faşist hapishanelerde gerekse sürgünde Bilan ve Prometeo gibi dergilerle aktif olmaya devam ettiler. 1928'de Fransa ve Belçika'da, sonraki on yıl boyunca Stalin ve Hitler'in yükselişi, İspanya İç Savaşı ve Sovyetler Birliği'nin emperyalist çerçeveye nihai olarak yeniden entegrasyonu gibi çeşitli siyasi gelişmeleri analiz etmeye ve yansıtmaya devam eden Yurtdışı İtalyan Fraksiyonu doğdu. Bu süreç ne yazık ki Bordiga'nın tamamen dışında kaldığı bir süreçti.

1943

İkinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde, dönemin dağılmış ve yenilmiş devrimcileri arasında emperyalist savaşı bir kez daha enternasyonal bir devrimci dalganın izleyebileceğine dair bir farkındalık vardı. Ve gerçekten de işçi sınıfı kısa süreliğine de olsa yeniden başını kaldırdı. ABD, tarihindeki en fazla sayıda fiili greve tanık oldu; Polonya ve Vietnam'da işçi konseyleri kuruldu ve 1942'de İtalya'da Nazi işgali dağılırken kitlesel grevler yaşandı.

Enternasyonalist Komünist Parti'nin kurulması için bir sinyal veren bu kitlesel grevlerdi. Bu benzersiz bir gelişmeydi. Bu noktada tüm dünyada Komünist Solun karşı devrim tarafından ezilmiş olduğunu unutmamalısınız. Enternasyonalist Komünist Parti, savaş sırasında kurulan ve tüm tarafları emperyalist olarak görüp karşı çıkan tek partiydi. Bu yeniden örgütlenme, Faşist hapishanelerde ya da sürgünde direnenler, bu canlı bağı koruyanlar sayesinde mümkün oldu.

Gramsci'nin 1921'de İtalya Komünist Partisi'nin önde gelen kurucusu olduğuna dair bir efsane varsa, Bordiga'nın da 1943'te Enternasyonalist Komünist Parti'nin önde gelen kurucusu olduğuna dair bir efsane vardır. Ama aslında Bordiga hiçbir zaman bu partinin resmi bir üyesi olmamış ve ancak daha sonra yayın organına katkıda bulunmaya başlamıştır. Yurtdışı İtalyan Fraksiyonu'nun çoğunluğu geri dönüp yeni partiye katılmış olsa da, bunu reddeden tek kişi Bordiga değildi - Fransa'da Chirik çevresindeki az sayıda militan da "zamansız" olduğu gerekçesiyle partiye katılmadı (1970'lerde daha sonra ICC'yi kuracaklardı, ancak bu başka bir günün tartışması).

Şimdi Enternasyonalist Komünist Parti'ye geri dönelim. Kurulduğunda yaklaşık 5.000 üyesi vardı ve yükselen sınıf mücadelesinde son derece aktifti, öyle ki artık reformdan geçmiş Stalinist Togliatti’nin İtalyan Komünist Partisi onu doğrudan bir tehdit olarak görmeye başladı. Daha önce Stalinizm solu siyasi olarak yok etmeye çalıştıysa, şimdi de Faşistler gibi fiziksel olarak yok etmeye çalışıyordu. 1940'larda Parti'nin önde gelen militanları bir yandan Faşistler ve Naziler tarafından, diğer yandan da Stalinistler tarafından öldürüldü. Fausto Atti ve Mario Acquaviva Stalinist piyonların elinde can verdi ve Togliatti Damen'in öldürülmesini bile emretti.

1952

1940'ların sonlarına gelindiğinde ise kapitalizmin savaş sonrası yılların sınıf mücadelelerini püskürtmeyi ve yeniden toparlanmayı başardığı açıktı. Yeniden yapılanma ve sözde toplumsal barış dönemi başladı. Bu durum doğal olarak Enternasyonalist Komünist Parti için bir zorluk teşkil ediyordu. Sınıf ilerleme halindeyken, siyasi unsurları da birleşme eğilimindedir. Sınıf geri çekildiğinde ise parçalanma eğilimi gösterirler. 1952'de olan da buydu.

Enternasyonalist Komünist Parti kurulduğunda, saflarında hala çözülmemiş bir dizi sorun tartışılıyordu. Sovyetler Birliği'nin doğasının ne olduğu, sendikalara karşı tutumumuzun ne olması gerektiği gibi sorular. Bordiga bu noktada siyasi faaliyete geri dönmüştü ancak sürgündeki İtalyan solunun 1930'lar boyunca öğrendiği dersleri benimsemeyi reddetti. Bunun yerine artık sözde "Lenin'e dönüşü", yani Üçüncü Enternasyonal'in ilk dönemlerindeki pozisyonları savunuyordu. Bordiga, Enternasyonalist Komünist Parti'nin bizzat varlığını bile sorgulamaya başladı. Bölünme, hala partinin bir üyesi olmayan Bordiga'nın, partinin önde gelen organlarındaki sempatizanlarını Damen, Stefanini, Bottaioli ve Lecci'yi Yürütme Komitesinden ihraç etmeye ikna etmesiyle gerçekleşti ve ait oldukları çeşitli Federasyonların feshedildiği ilan edildi. Ancak ihraç edilen üyeler yeni bir kongrede örgütün geri kalanına hitap ettiler ve çoğunluk onların tezlerini destekledi. Bu tezler, okumanızı tavsiye ettiğimiz ikinci belge olan İtalyan yoldaşlarımızın 1952 Platformu'nun temelini oluşturdu.

İşte bu noktada Bordiga bizimle yollarını ayırır - o ve takipçileri bunun yerine Enternasyonal Komünist Parti'yi kurarlar (o zamandan beri birkaç kez bölünen bu parti, şu anda dört ya da daha fazla Enternasyonal Komünist Parti olduğu için kafa karışıklığını daha da arttırmaktadır, hepsi de ASIL parti olduğunu iddia etmektedir ancak sadece bir tane Enternasyonalist Komünist Parti vardır, İtalyan yoldaşlarımız). Bizi Bordigizm'den ayıran pozisyonların kısa bir özeti burada faydalı olabilir:

* Sendika sorununda, biz sendikaların giderek devlet aygıtına entegre olduğunu görürken, Bordiga hala "kızıl sendikalar "ın kurulabileceğini düşünüyordu;

* Ulusal sorun konusunda Lenin'in değil Luxemburg'un daha net görebildiğini gördük; oysa Bordiga için ulusal kurtuluş hareketleri hala tarihsel olarak ilerici bir rol oynayabilirdi;

* Parti sorununda, proletarya diktatörlüğünün işçi konseyleri ve benzeri organların yönetimi anlamına geldiğini gördük; oysa Bordiga için bu, partinin diktatörlüğü anlamına geliyordu;

* Örgütlenme sorununa gelince, biz demokratik merkeziyetçiliği örgütlenmenin en uygun yolu olarak görürken, Bordiga ve onun "organik merkeziyetçiliği" için demokratik karar alma mekanizmasının partide hiçbir yeri yoktu;

* Sovyetler Birliği konusunda, biz onun hem devlet kapitalisti hem de emperyalist olduğunu kabul ederken, Bordiga başlangıçta böyle bir sınıflandırmayı reddetti.

Diğer büyük fark ise kendimizi tek parti olarak görmememizdir. Her zaman tekrarladığımız gibi, en kuvvetli umudumuz sistemi yıkma ihtiyacının bilincine varan yeni grup ve bireylerle ilişkiler kurmak, onlara etrafında toplanacakları bir siyasi pusula vermektir. Aynı zamanda mevcut gruplarla diyalog kurmaya, mümkün olan yerlerde aktif olarak işbirliği yapmaya, gerekli yerlerde anlaşmazlıkları kabul etmeye ve nihayetinde tarih ilerledikçe ve gerçek bir sınıf hareketi geliştikçe birleşmeye çalışıyoruz. Bordigizmin geride bıraktığı mirasın aksine, tartışma zamanının 1848'de sona erdiğini düşünmüyoruz ve yeni anlayışları sapma olarak ilan eden "değişmez" bir programa inanmıyoruz. Marksist yöntemin, hiçbir kutsal ineğe tapmayan, yaşayan, dinamik ve eleştirel bir teori ve pratik olması gerektiğine inanıyoruz. İtalyan Solu'nun tüm dersleri ve deneyimleriyle birlikte bize aktardığı bu yaklaşımdır.

Önerilen Okumalar:

* _1925 Intesa Platform_ http://www.leftcom.org/en/articles/2011-11-01/platform-of-the-committee…

* _1952 PCInt Platform_ http://www.leftcom.org/en/articles/2020-03-16/political-platform-of-the…

* _The Italian Communist Left - A Brief Internationalist History_ http://www.leftcom.org/en/articles/2009-07-01/the-italian-communist-lef…

* _In the Tradition of the Communist Left on the Path of International Revolution_ http://www.leftcom.org/en/articles/2017-01-31/in-the-tradition-of-the-c…