دهه گذشته را میتوان موج بین‌المللی اعتراضات توده ای خواند، طبق برخی مطالعات، بزرگترین (۱) اعتراضات توده‌ای که جهان تا به حال بخود دیده است. در بعضی کشورها، دولت‌ها سرنگون شدند، در بعضی دیگر مخالفین سرکوب شدند و در سایر جاهای دیگر جنبشها به سادگی فروکش کردند. اما معترضان در هیچ کجا دقیقاً به آنچه می‌خواستند نرسیدند (با توجه به مطالبات متناقض مطرح شده، مشکل بتوان این امر را اثبات کرد). کتاب جدید وینسنت بیوینز، روزنامه‌نگار آمریکایی، اگر بسوزیم: دهه اعتراضات توده‌ای و انقلاب گمشده، تلاش میکند تا بررسی کند که چرا چنین بوده است.
عنوان کتاب خود اشاره ایست به شعاری که در سال ۲۰۱۹ در خیابان های هنگ کنگ ظاهر شد: «اگر ما بسوزیم، شما هم با ما می‌سوزید!» (به نوبه خود از فیلم عطش مبارزه در سال ۲۰۱۴ گرفته شده است). (۲) بیوینز اشاره می کند که یک «دهه» صرفا یک ساختار است، اما برای کتاب دامنه مناسبی فراهم میکند. داستان با خودسوزی محمد بوعزیزی در تونس در سال ۲۰۱۰ آغاز می‌شود که باعث ایجاد یک اثر دومینویی در ابتدا در منطقه و سپس جهان شد و در سال ۲۰۲۰ با شیوع بیماری همه‌گیر کوید ۱۹ به اشکال متعارف اعتراضات خیابانی پایان داد. طی ۴ سال، بیوینز ۲۰۰ مصاحبه، هم با معترضان و هم با سیاستمداران در ۱۲ کشور انجام داد. او پرسید که چه چیزی منجر به هر یک از این جنبش های اعتراضی شد، و چه اهدافی را دنبال میکردند، آیا به آنها دست یافتند و اگر نه، چرا نه، و چه درس هایی از این تجربه میتوان گرفت؟
جنبش ضد ریاضت اقتصادی در یونان، خشمگینان در اسپانیا، و همچنین جنبش اشغال، همگی مورد اشاره قرار می‌گیرند، اما تمرکز اصلی بیوینز بر اتفاقات خارج از به اصطلاح «جهان اول» در تونس، مصر، بحرین، یمن، ترکیه، اوکراین، هنگ کنگ، کره جنوبی، شیلی و به ویژه برزیل (جایی که بیوینز به عنوان خبرنگار خارجی برای لس آنجلس تایمز کار می‌کرد) می‌باشد. در نشریات و در وب سایت ما، گرایش کمونیست انترناسیونالیستی، در مورد بسیاری از این جنبشها در زمان وقوع شان مطالبی نوشته شده است. (۳) که نویسنده سعی کرده در کمتر از ۳۰۰ صفحه انجام دهد.
مردم خواهان سقوط رژیم هستند - شعار شورش تونس
بیوینز تمایلات چپگرایانه خود را پنهان نمیکند، اما مارکسیست نیست. همانطور که خود او اعتراف میکند، او تاریخ نگار هم نیست. او اعتراضات گسترده دهه گذشته را عمدتاً از دریچه یک روزنامه‌نگار تفسیر میکند - نقش رسانه ها و فناوری های جدید را در مرکز روایت خود قرار می‌دهد. جنبه‌های دیگر ترکیب طبقاتی اعتراضات مختلف، تأثیر بحران مالی ۲۰۰۷/۸ بر پیدایش آنها، و غیره - در بهترین حالت نقش ثانویه را برای او بازی می‌کنند. در حالی که او تأکید میکند که هیچ دو اعتراضی دقیقاً یکسان نبودند، چارچوب او ناگزیر باعث تأکید بر اشکال سازمانی بر محتوای طبقاتی هر جنبش می‌شود.
بخش اعظم کتاب شامل بازگویی، کم و بیش گاهشمارانه، از اعتراضات مختلف است - خلاصه‌ای کوتاه از آخرین تاریخ هر کشور، توضیحی از نیروهای سیاسی در صحنه، جرقه اولیه‌ای که به جنبش جان بخشید، معترضان چگونه خود را سازماندهی کردند و رسانه‌ها از آن چه ساختند. ارتباط با هر داستان، توسط شرکت کنندگان واقعی در جنبش بازگو میشوند که بیوینز با آنها مصاحبه کرده است - منارا در برزیل که توسط جنبش «ضد جهانی شدن» و آنارکو پانک، سیاسی شده است. حسام در مصر، یک «سوسیالیست انقلابی» کسی که یک وبلاگ محبوب در اینترنت راه اندازی کرد. آرتم در اوکراین، فارغ التحصیلی که سعی کرد در شغل فست فود خود، اتحادیه ایجاد کنه و خیلی‌های بیشتر.آنها اندکی به ارائه دیدگاه درونی از پویایی هر اعتراض کمک می کنند، اما لزوماً معرف دیدگاه میلیون ها نفری که در آن رویدادها شرکت کردند نمی‌باشد. (مصاحبه شوندگان عمدتاً جوان یا حداقل افراد زبردست رسانه‌ای هستند با مشاغل سیاسی یا آکادمیک جا افتاده). به طور کلی این رویکرد، یک روایت کاملاً پراکنده و از هم گسیخته را می‌سازد. بخش اعظم کتاب شامل داستان‌هایی است که با حکایت‌های زندگی‌نامه‌ای درهم آمیخته شده‌اند و نشان می‌دهند که اکثر اعتراضات عواقب غیرقابل پیش‌بینی برای شرکت کنندگان داشته است. تنها در دو فصل پایانی است که بیوینز یک ترازنامه ترسیم میکند.
نتیجه‌ای که او در سراسر کتاب به آن اشاره میکند این است که ماهیت این اعتراضات - ساختار افقی، هماهنگی دیجیتالی، بدون رهبر - نه تنها به ظهور یک «ظلم بی‌ساختاری» اجازه می‌دهد، همانطور که زمانی توسط نویسنده فمینیست آمریکایی جو فریمن(۴) توصیف شد و همچنین برای نیروهای سیاسی مرتجع که از انرژی آزاد شده در خیابان‌ها برای اهداف خود استفاده می‌کنند. در بسیاری از موارد، اعتراضات منجر به تقویت سازمان‌های پوپولیستی، ملی‌گرا، نظامی یا مذهبی (بولسونارو در برزیل، اخوان المسلمین در مصر، پراوی سکتور در اوکراین، حوثی‌ها در یمن و غیره) شد. بیوینز به طور کامل اعتراضات خودانگیخته را نادیده نمی‌گیرد، که به گفته او در هر قیامی نقش خواهد داشت. اما با تکیه بر مارکس و لنین، و همچنین چارلز تیلی، جامعه‌شناس آمریکایی،(۵) او ادعا میکند که جنبش‌هاییکه نمی‌توانند از جانب خودشان صحبت کنند، صحبت میشوند – بنابراین شما باید قبل از طغیان، سازمان‌های رسمی ایجاد کنید که امکان اعمال کنش جمعی را پیشاپیش داشته باشد. او خاطرنشان میکند که اکثر معترضانی که با آنها صحبت کرده است، پس از تأمل در دهه گذشته، اعتراف کردند که به پایان ماجرا، فکر نمی‌کردند (ص ۲۵۹)، آرزو میکردند که «تاریخ جنبش انقلابی را عمیق‌تر مطالعه کرده بودند» (ص۲۶۹) و در واقع از آن زمان به بعد، به مفاهیم کلاسیک «لنینیستی» نزدیک‌تر شده اند . (ص ۲۶۶) آنها متوجه شدند که "چیزی به نام خلاء سیاسی وجود ندارد". (ص۲۶۳)
در قلمرو سطحی، میتوان با نتیجه گیری که توسط بیوینز به دست آمد موافق بود. جریان ما همیشه تاکید کرده است که «بدون حزب انقلابی، هر شورشی خود را در درون نظام از پا می‌اندازد».(۶) به هر حال نحوه یادآوری از «لنینیسم» در سراسر متن مشکل آفرین و سوال برانگیز است.
توسعه خود انگیخته جنبش طبقه کارگر منجر به تبعیت آن از ایدئولوژی بورژوایی می شود لنین، ۱۹۰۲
بیوینز دوگانگی بین رویکردهای «افقی گرا» و «لنینیستی» را ترسیم میکند. به این ترتیب، «لنینیسم» مترادف ساده‌ای برای نظم و سازمان می‌شود - «لنینیسم به عنوان یک فلسفه سازمانی می‌تواند توسط گروه هایی از رگه های ایدئولوژیک متنوع پذیرفته شود» (ص۱۷) او تنها در آستانه توصیف اخوان المسلمین یا پراوسکتور به عنوان «لنینیست»، توقف میکند. اما این امر برای بی محتواسازی لنین است. بیوینز ادعا میکند که «رهبر انقلابی روسیه وسواس زیادی به نظم و مخفی‌کاری داشت» (ص۴۰)، در حالی که در واقع لنین هرگز چنین رویکردی را به عنوان یک اصل ابدی پیشنهاد نکرد. او در پاسخ به محدودیت‌های تحمیل شده توسط رژیم تزاری و وضعیت خاص جنبش کارگری روسیه در آن زمان، تاکتیک هایی را تدوین کرد، شرایطی که با فرارسیدن انقلاب ۱۹۰۵ متحول شده بود:
"اشتباه اساسی کسانی که اکنون از چه باید کرد؟ انتقاد می‌کنند، این است که این جزوه را جدا از ارتباط آن با وضعیت تاریخی مشخص دوره ای معین در توسعه حزب ما، که که اکنون مدت طولانی ست گذشته می‌دانند. چه باید کرد؟ خلاصه ای از تاکتیک های ایسکرا و سیاست های سازمانی ایسکرا در سال های ۱۹۰۱ و ۱۹۰۲ است. دقیقاً بشکل یک «خلاصه»، نه بیشتر و نه کمتر"(۷)
اما ما قبلاً به همه اینها پرداخته‌ایم. (۸) موضوع دیگر عدم بررسی انتقادی واژگان سیاسی اساسی بیوینز در مورد سوسیالیسم/کمونیسم است. او به طور مختلف از «سنت بسیار رادیکال مارکسیست-لنینیستی» (ص. ۲۸۵)، از «گورباچف، یک معتقد واقعی به پروژه سوسیالیستی» (ص. ۲۷)، از «چینِ کمونیستی» (ص. ۱۹۱) صحبت میکند. او با اتکا به گفته های ظاهری، به نظر می‌رسد که اسطوره های قدیمی استالینیستی را باور داشته باشد که این امر سیاست نویسنده را مورد سوال قرار می‌دهد.
به نظر می رسد که بیوینز بین دو صندلی نشسته باشد. در مورد برزیل، او به وضوح با فعالان بلیط رایگان ( Movimento Passe Livre )، که اعتراضات اولیه علیه افزایش هزینه حمل و نقل عمومی را سازماندهی کردند، و همچنین سیاستمداران حزب کارگران لولا ( Partido dos Trabalhadore )، در زمان در دست داشتن قدرت در برزیل (و امروز بار دیگر در قدرت) همدردی دارد. هرگز کاملاً مشخص نیست که آیا توصیه های او برای کسانی است که هدفشان انقلاب موفقی ست یا اصلاحات موفق یا هر دو. همچنین مشخص نیست که بیوینز در مورد اینکه اعتراضات باید به چه چیزی می‌رسیدند چی فکر میکند یا «دنیای بهتر» واقعاً به چه معناست. نمونه‌هایی از سازمان‌های رسمی که او در پایان ارائه میکند - احزاب سیاسی و اتحادیه‌ها - این تصور را به وجود می‌آورد که وقتی همه چیز گفته شود و انجام شود، او به جای معترضان سرکش، بازگشت سوسیال دموکراسی قدیمی را ترجیح می‌دهد. از قضا می توان بر همین اساس امثال سیپراس، ایگلسیاس، کوربین، سندرز یا اکنون بوریک را مورد انتقاد قرار داد که آنها چه دستاوردهایی داشته اند؟ به جز هدایت مجدد انرژی آزاد شده در خیابان ها به خیابان های امن برای سرمایه…
«شرایط طبقه کارگر مبنای واقعی و نقطه عزیمت همه جنبش‌های اجتماعی کنونی است.»
انگلس، ۱۸۴۵
بیوینز استدلال میکند که اعتراضات توده ای در دهه های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ به لطف ظهور رسانه های جمعی آغاز شد. البته ورود اول تلویزیون، سپس اینترنت، و در نهایت رسانه‌های اجتماعی و برنامه‌های پیام‌رسانی فوری، مقیاس نحوه واکنش مردم به بی‌عدالتی‌های پی‌برده شده را، تغییر داده است (که اکنون میتوان آنها را در زمان واقعی مشاهده کرد). اما اعتراض توده‌ای تاریخ بسیار قدیمی‌تری دارد و تنها یکی از ابزارهای موجود در زرادخانه جنبش طبقه کارگر است. در این یادداشت، بیوینز ابراز تاسف میکند که اعتصابات واقعی دیگر شکل اصلی مخالفت نیستند. در حالی که او به درستی خاطر نشان میکند که با افزایش فردگرایی در جامعه سرمایه‌داری، اشکال خاصی از سازماندهی بر انواع دیگر ارجحیت داده شده (مثلاً ارجحیت مراسم خیره‌کننده و هماهنگی دیجیتالی بر فعالیت‌های واقعی در محل کار)، با این همه، حلقه گمشده در اینجا شکست‌هایی است که طبقه کارگر طی۵۰ سال گذشته متحمل شده است. حملات به شرایط کار و تجدید ساختار اقتصادی در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، واکنش سرمایه‌داری به بحران سودآوری، تأثیر عظیمی بر ترکیب طبقه کارگر و توان مقابله با آنرا به همراه داشت. ما اکنون کم‌کم شاهد احیای مبارزات کارگری هستیم، حتی اگرچه هنوز در سطح مقاومت اقتصادی بوده باشد. اینکه کدام ایده‌های سیاسی طنین‌انداز میشوند هنوز در هواست. این سؤال که ما برای چه چیزی می‌جنگیم به همان اندازه مهم است که چگونه برای آن مبارزه می‌کنیم.
دلیل اینکه طبقه کارگر، به جای توده پراکنده معترض، سوژه انقلابی است، به نقشی است که کارگران در بازتولید سرمایه ایفا می‌کنند. گاهی اوقات بوینز به درک این موضوع نزدیک می شود - « مگر اینکه جامعه واقعاً متوقف شود و بازتولید سیستم اقتصادی غیرممکن شود، نهادها کماکان می‌توانند به بقاء خود ادامه دهند» (ص ۸۰) - اما مخاطب مورد نظر کتاب او به جای طبقه کارگر هنوز فعالان هستند. ما مدام تکرار کرده ایم که طبقه کارگر از خود تنها دو سلاح دارد، یکی سازمان و دیگر آگاهی اش. از این نظر، بیوینز در مورد فقدان سازمان هایی که می‌توانند به عنوان نقطه مرجع سیاسی برای جنبش های جدید باشند، درست می گوید. اما این سوال همچنان باقی است - چه نوع جنبشی، چه نوع سازمانی و چه نوع برنامه سیاسی؟ بیوینز هیچ پاسخی برای آنها ندارد.
هرکسی که به هر طریقی در اعتراضات گسترده دهه گذشته نقشی داشته، چیزی برای ارتباط با آن در اینجا پیدا خواهد کرد و برخی از مشاهدات مرتبط در سراسر کتاب پراکنده است. با این حال، در نهایت، نگاه به اشکال سازمانی به خودی خود کافی نیست. طبقه کارگر به سازمان های خود نیاز دارد، اما به آلترناتیو سیاسی خود نیز نیاز دارد. طبقه کارگر برای پایان دادن به سرمایه داری – و جنگ ها، بحران ها و بلایای زیست محیطی که تولید می کند – باید آگاهانه مبارزه برای یک جامعه بدون دولت، بدون طبقه و بدون پول را آغاز کند. آنچه را که بیش از چهار سال پیش، فقط چند ماه قبل از شیوع همه‌گیری کووید-۱۹، نوشتیم امروز نیز به همان اندازه مرتبط است:
"چگونه میتوان این اعتراض‌ها و شورش‌های توده‌ای در حال رشد را که ویژگی طبقاتی مشخصی ندارند، با سازماندهی صاعقه وار خود که تا حد زیادی مدیون ظرفیت تجمع رسانه‌های اجتماعی اند، با رهبران متمایز یا ثابت کمی که دارند و خواسته‌های اغلب متناقض خود که دائماً در حال تغییراند و اکنون از یکدیگر تقلید می‌کنند را، درک کرد،؟..... حقیقت این است که سرمایه داری اکنون در هر سطحی فاجعه آفرین و مملو از افول فرصت های زندگی شده است. اعتراضات کنونی نشانه ای از کسالت و رخوت است. آنها به خودی خود نمی‌توانند راه حلی ارائه دهند....... اما اگر دنیای جدیدی نمی‌تواند صرفاً از طریق تظاهرات، نافرمانی مدنی یا سایر اقدامات برای تحت فشار قرار دادن نمایندگان طبقه سرمایه دار برای اقدام علیه منافع خود به وجود بیاید، این وظیفه ماست - یعنی کسانی از ما که از قبل سازماندهی سیاسی در سطح بین المللی با ابزاری برای مداخله در آشفتگی اجتماعی برای ارائه دیدگاهی بین المللی و طبقاتی داریم. این بدون هیچ توهمی مبنی بر تغییر جهت اعتراضات کنونی، اما با چشم‌انداز حضور سازمان‌یافته در مبارزات گسترده‌تر که هنوز در راه است."(۹)
دیجباس
فوریه ۲۰۲۴
یاداشتها:
۱، بوینس به عصر اعتراضات توده ای: درک روند رو به افزایش جهانی، گروه ریسک CSID و آینده نگری اشاره می کند.
۲، این فیلم اقتباسی از مجموعه ای از کتاب های ماجراجویی جوانان بود، رجوع کنید به: https://www.leftcom.org/en/articles/2014-11-18/marx-stalin-and-katniss-…
۳، این فیلم اقتباسی از مجموعه ای از کتاب های ماجراجویی جوانان بود، رجوع کنید به: https://www.leftcom.org/en/articles/2014-11-18/marx-stalin-and-katniss-…
۴، این مقاله که در اوایل دهه ۱۹۷۰ نوشته شده است را می توانید در اینجا بیابید: https://www.jofreeman.com/joreen/tyranny.htm
۵، در میان دیگران، او در نویسندگی مشترک پویایی رقابت (۲۰۰۱) و سیاست منازعه (۲۰۰۶ )، تأثیرگذار در زمینه مطالعات جنبش اجتماعی است
۷، https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1907/sep/pref1907.htm
۸، در مقاله اخیر ما در مورد لنین و لنینیسم: https://www.leftcom.org/en/articles/2024-01-21/lenin-and-leninism
۹،https://www.leftcom.org/en/articles/2019-10-30/global-protests-the-rele…